Salaaddii Jimcaha ayaa isu beddeshay masiibo laba tuulo oo ku yaalla bartamaha gobolka Niger ee dalka Nigeria ka dib markii boqolaal maleeshiyaad Lakurawa ah ay weerareen cibaadaystayaal, iyagoo dilay isla markaana afduubtay tiro aan la ogeyn oo dad ah ka hor inta aysan koox ka soo horjeedda soo faragelin, sida ay badbaadayaal iyo xildhibaan u sheegeen wakaaladda Agence France-Presse Sabtidii.
Weerarku wuxuu dhacay Jimcihii tuulooyinka Dikera iyo Binzi oo u dhow, kuwaas oo labaduba ka tirsan degmada maamulka hoose ee Borgu ee galbeedka gobolka Niger, una dhow xuduudaha Nigeria ay la leedahay gobollada Kebbi iyo Kwara iyo dalka deriska ah ee Benin. Gobolkaasi wuxuu wajahaya weerarro isa soo taraya oo ay geysanayaan kooxo hubeysan oo ka tallaabaya xuduudaha dabacsan ee isku xira waqooyi-galbeed Nigeria iyo gobolka Saaxil.
- Advertisement -
Jibril Ahmad, oo ka badbaaday weerarka ka dhacay Dikera, ayaa sheegay in boqolaal dagaalyahanno Lakurawa ah ay soo galeen tuulada wax yar kaddib markii dadka deggan ay dhammeysteen salaaddii Jimcaha.
“Wax yar kaddib markii aan dhammeystinnay salaaddii Jimcaha ee caadiga ahayd, kooxda hubeysan ee Lakuwara oo boqolaal ah, kuna hubeysan qoryo, mindiyo iyo baangado, ayaa billowday inay na soo weeraraan,” ayuu Ahmad u sheegay AFP.
Sida uu sheegay Ahmad, weeraryahannadu waxay dileen dhowr qof oo ka mid ah dadka deggan, waxayna ku eedeeyeen in aysan u hoggaansamin waxa maleeshiyaadku ku tilmaameen “casharrada saxda ah.”
Xildhibaanka federaalka ah ee Jafaru Mohammed, oo metela aaggaas, ayaa xaqiijiyay in Binzi sidoo kale la beegsaday. Wuxuu sheegay in dad badan la dilay, kuwo kalena la afduubtay loona kaxeystay keymo u dhow, oo ay ku jiraan deegaanno ku fidsan dhanka harada Kainji.
Dadka la qafaashay ayaa la sheegay inay ku jireen rag dhalinyaro ah iyo madax qoysas. Dadka deegaanka ayaa sidoo kale sheegay in imaam weyn iyo odayga tuulo oo dhowaan laga sii daayay maxaabiisnimo ay ka mid ahaayeen dadka la afduubtay.
Baaxadda khasaaraha dhimashada ayaa weli aan caddayn Sabtidii. Ahmad iyo Mohammed midkoodna ma bixin karin tiro sax ah. Booliiska gobolka Niger ayaa sheegay inay ogyihiin in cibaadaystayaal la afduubtay, balse aysan helin warar dhimasho ah markii ay soo saareen bayaankoodii hore.
Booliisku waxay sheegeen in dhulka adag iyo waddooyinka xunxun ay caqabad ku yihiin dadaallada lagu gaari karo tuulooyinka laguna abaabuli karo hawlgallada samatabbixinta.
Weerarka ayaa markii dambe isu beddelay iska horimaad u dhexeeya kooxo hubeysan oo iska soo horjeeda, markii dagaalyahanno ka tirsan garab kale oo loo yaqaan Mahmuda ama Mamudawa ay ka hortageen maleeshiyaadka Lakurawa.
Ahmad wuxuu sheegay in isku dhacaasi uu u suurageliyay dad badan oo deegaanka ah inay baxsadaan intii dagaalyahannada Lakurawa ay ku mashquulsanaayeen la dagaallanka kooxda kale.
Mohammed wuxuu sheegay in xubnaha Mahmuda ay ogaadeen weerarka oo ay soo farageliyeen sababo la xiriira khilaaf ay la leeyihiin Lakurawa. Dagaalkii xigay wuxuu u furay waddo baxsad ah qaar ka mid ah dadka tuulada, inkastoo kuwo kale oo badan hore loogu kaxeystay keymaha ku hareereysan.
Lakurawa, oo sidoo kale loo yaqaan Lakuwara ama Lukarawa, waa urur argagixiso oo aan si weyn loo aqoon kana firfircoon waqooyi-galbeed Nigeria iyo qaybo ka mid ah Saaxilka. Baarayaal ayaa kooxda ku xiriiriyay Daacish Gobolka Saaxilka, oo ka hawlgasha Burkina Faso, Mali iyo Niger.
Kooxdu waxay markii ugu horreysay ka soo muuqdeen bulshooyinka ku teedsan xuduudda waqooyi-galbeed ee Nigeria qiyaastii sannadkii 2017. Meelo qaarkood, markii hore waxay isu muujisay awood la dagaallamaysa burcadnimada. Tan iyo markaas waxay isu beddeshay urur maleeshiyaad ah oo lagu eedeeyo inuu dhaqan geliyo xeerar diimeed oo adag, weeraro bulshooyinka, qaato xoolaha nool isla markaana afduubto rayidka.
Mas’uuliyiinta Nigeria ayaa Lakurawa ku asteeyay urur argagixiso dabayaaqadii 2024. Soo bixitaankeeda ayaa sii qoto dheereeyay qalalaase amni oo horeyba uga jiray halkaas, kaas oo ay ku lug leeyihiin argagixiso, burcad dambiileyaal ah iyo kooxo kale oo hubeysan oo ka hawlgala keymo fogfog.
Mahmuda waa garab kale oo maleeshiyaad ah oo ka jira gobolkaas. Mas’uuliyiinta Nigeria ayaa sheegay 2025 inay kala direen Mahmuda iyo kooxda la xiriirta ee Ansaru kaddib markii ay xireen xubno sare. Si kastaba ha ahaatee, ka qeybgalka la sheegay ee dagaalyahannada Mahmuda ee iska horimaadkii Jimcaha wuxuu muujinayaa in xubno ka mid ah garabkaasi weli firfircoon yihiin ama qaybo ka mid ah shabakaddiisu ay ka badbaadeen hawlgalladii hore.
Rabshadahan ayaa muujinaya sida sii kordheysa ee uu u kala daadsan yahay kacdoonka muddada dheer ka socda Nigeria, kaas oo ay kooxo maleeshiyaad ah oo iska soo horjeeda, burcad dambiileyaal ah iyo garabyo saldhig u leh Saaxilka ay si isla socda uga hawlgalaan.
Nigeria waxay wajahaysay rabshado argagixiso qiyaastii 17 sano. Colaaddan ayaa markii hore ku koobnayd waqooyi-bari, halkaas oo Boko Haram iyo Daacish Galbeedka Afrika ay ka geysteen weerarro, afduubyo ballaaran iyo tacaddiyo kale.
Afduubyada ballaaran ayaa noqday mid ka mid ah xeeladaha ugu caansan ee colaaddan lagu garto, gaar ahaan sannadkii 2014, markii Boko Haram ay afduubtay boqolaal arday oo gabdho ah kana qaadday magaalada Chibok ee waqooyi-bari.
Rabshaduhu tan iyo markaas way ka gudbeen waqooyi-bari. Garabyada argagixisada, burcad dambiileyaasha iyo maleeshiyaadka ku xiran Saaxilka ayaa ka faa’iideystay amni darrada, xuduudaha dabacsan iyo dhulal keymo ballaaran ah oo ay ciidamada dowladda ku adkaato inay kormeeraan.
Gobolka Niger iyo deegaannada deriska la ah ayaa si gaar ah u nuglaaday maadaama kooxaha hubeysan ay maraan bulshooyinka xuduudaha kuna adeegsadaan keymaha go’doonsan saldhigyo. Xasillooni darrada ka jirta guud ahaan Saaxilka ayaa sidoo kale sii adkaysay xaaladda, oo ay ku jirto afgembigii militari ee 2023 ka dhacay dalka deriska ah ee Niger, kaas oo khalkhal geliyay hannaanadii amni ee gobolka ee hore u jiray.
