Soomaaliya ayaa si rasmi ah cagta u saartay waddo cusub oo ganacsi iyo dhaqaale, kaddib markii ay si rasmi ah uga mid noqotay 33-ka dal ee Afrikaan ah ee ka faa’iideysanaya barnaamijka ganacsi ee Midowga Yurub ee loo yaqaan Everything But Arms (EBA) — oo macnihiisu yahay “Wax kasta marka laga reebo hubka”. Tallaabadan ayaa albaabbada u furaysa dalalka ugu liita ama dhaqaalahoodu hooseeyo ee dunida, si ay badeecooyinkooda ugu dhoofiyaan suuqyada Midowga Yurub iyaga oo aan bixin canshuuraha kastamka, isla markaana aan la kulmin xaddidaadyo ku salaysan qoondada badeecooyinka (quotas).
Halkan waxaan ku eegaynaa faahfaahinta, fursadaha, caqabadaha iyo halka ay ku jirto guusha dhabta ah ee Soomaaliya.
- Advertisement -
1. Waa Maxay Barnaamijka EBA (Everything But Arms)?
EBA waa hindise ama nidaam ganacsi oo uu Midowga Yurub hirgeliyay si uu taageero buuxda ugu fidiyo dalalka ugu saboolsan adduunka ee uu horumarku ka socdo (Least Developed Countries – LDCs).
-
Astaamaha ugu waaweyn:
-
Waxay damaanad qaadaysaa in badeecooyinka laga dhoofiyo dalalkan ay si xor ah oo canshuur-la’aan ah ugu galaan 27-ka waddan ee ku midoobay Midowga Yurub.
-
Ma laha waqti cayiman oo uu ku egyahay (No expiration date), taas oo siinaysa ganacsatada xasillooni iyo waqti dheer oo ay ku qorsheeyaan maalgashigooda.
-
Waxay daboolaysaa dhammaan noocyada badeecooyinka, marka laga reebo hubka iyo rasaasta oo keliya.
-
2. Fursadaha Dahabiga ah ee u Furmaya Dhaqaalaha Soomaaliya
In Soomaaliya ay ka mid noqoto barnaamijkan waxay abuureysaa fursado istiraatiiji ah oo wax ka beddeli kara muuqaalka dhaqaalaha dalka:
-
Ballaarinta Suuqa Caalamiga ah: Ganacsatada Soomaaliyeed waxay hadda helayaan fursad ay badeecooyinkooda si toos ah ugu geeyaan suuqyada waaweyn ee Yurub, iyaga oo aan la daalaa dhacayn canshuuraha culus ee hore u xannibayay tartankooda ganacsi.
-
Kordhinta Wax-soo-saarka Gudaha (Production Boost): Fursaddani waxay si gaar ah u dhiirrigelinaysaa qaybaha muhiimka ah ee laf-dhabarka u ah dhaqaalaha dalka:
-
Kalluumeysiga: Xeebaha Soomaaliya oo ah kuwa ugu dheer Afrika waxay heli karaan suuq cusub oo weyn oo loo dhoofiyo kalluunka iyo cuntooyinka badda.
-
Beeraha: Dalagyada ka baxa dalka waxaa loo dhoofin karaa si hufan.
-
Xoolaha Nool & Hilibka: In kasta oo ay jiraan shuruudo adag, haddana tani waa fursad lagu horumarin karo warshadaha hilibka iyo dhoofintooda.
-
Warshadaha Yaryar iyo Farsamada Gacanta: Kordhinta wax-soo-saarka alaabaha gudaha.
-
-
Shaqo Abuur Baaxad leh: Kobaca ganacsiga iyo warshadaha dhoofinta wuxuu abuuri karaa malaayiin fursadood oo shaqo, gaar ahaan dhallinyarada iyo haweenka Soomaaliyeed.
-
Soo Jiidashada Maalgashiga Tooska ah ee Dibadda (Foreign Direct Investment): Maalgashadayaasha caalamiga ah iyo kuwa dibadda ku nool ayaa ku dhiirran doona inay lacagtooda ku maalgashadaan Soomaaliya, maadaama ay og yihiin in badeecooyinka halkaas laga soo saaro loo dhoofin karo Yurub iyada oo aan canshuur laga qaadin.
3. Caqabadaha iyo Shuruudaha Adag ee Hortaalla Soomaaliya
Inkasta oo barnaamijku yahay mid fursado waaweyn wata, haddana guushiisu si fudud ku iman mayso. Waxaa hortaalla caqabado u baahan qorsheyn heer qaran ah:
-
Buuxinta Shuruudaha Tayada (EU Standards & Compliance): Midowga Yurub wuxuu leeyahay xeerar aad u adag. Badeeco kasta oo loo dhoofinayo Yurub waa inay buuxisaa:
-
Heerarka caafimaadka iyo badqabka cuntada (Food Safety).
-
Caddaymaha asalka ah ee badeecadda (Certificate of Origin).
-
Xeerarka deegaanka iyo shaqada.
-
-
Hagaajinta Kaabayaasha Dhaqaalaha (Infrastructure Gaps):
-
Dekedaha, garoomada iyo waddooyinka waa inay noqdaan kuwo casri ah oo fududeyn kara in badeecooyinka si degdeg ah loo daabulo.
-
Waxaa si weyn loogu baahan yahay xarumaha qaboojinta (cold chains) iyo kaydinta casriga ah, gaar ahaan badeecooyinka xasaasiga ah sida kalluunka iyo hilibka.
-
-
Tayada iyo Hubinta Xogta (Quality Control Institutions): Soomaaliya waxay u baahan tahay hay’ado qaran oo tayo leh oo bixin kara shahaadooyin caalami ah oo la aqoonsan yahay, si loo xaqiijiyo in badeecooyinka dalka ka baxaya ay la jaanqaadi karaan suuqa Yurub.
4. Gunaanad iyo Talooyin
Ku biirista Soomaaliya ee barnaamijka canshuur-la’aanta ah ee EBA waa tallaabo taariikhi ah oo muujinaysa in dalku dib ugu soo laabanayo nidaamka ganacsiga caalamiga ah. Si kastaba ha ahaatee, faa’iidada dhabta ah ee laga dhaxli karo waxay ku xiran tahay:
-
Iskaashiga Dowladda iyo Ganacsatada: In dowladdu abuurto jawi ganacsi oo sahlan, lana dhimo canshuuraha gudaha ee culayska ku haya ganacsatada bilowga ah.
-
Maalgashiga Aqoonta iyo Teknolojiyada: In ganacsatada la baro sida badeecooyinkooda loogu waafajin karo shuruudaha Yurub.
-
Joogteynta Tayada: In aan marna la iska indhatirin heerarka caafimaadka iyo badqabka, si aan badeecooyinka looga mamnuucin suuqaas qiimaha leh.
Haddii si istiraatiiji ah looga faa’iideysto, fursaddani waxay Soomaaliya ka caawin kartaa inay ka gudubto marxaladda gargaarka, kuna tallaabsato marxalad ku dhisan isku-filnaansho dhaqaale iyo ganacsi caalami ah.
