Hamiga Soomaaliya ee ah inay ka soo baxdo xaalad ka baxsan inay noqoto goob lagu hardamo oo ay ku loolamaan quwadaha gobolka ayaa wajahaya mid ka mid ah imtixaannadii ugu muhiimsanaa ilaa hadda.
Dhibaatada sii qoto dheeraysa ee u dhaxaysa Itoobiya, Eratareeya iyo Masar ayaa muujin doonta haddii Muqdisho ay awood u yeelan karto inay ilaaliso hamigaas istiraatiijiyadeed iyada oo aan lagu jiidin khilaafaad ka baxsan awooddeeda.
- Advertisement -
Dagaalka ka socda waqooyiga Itoobiya hadda ma aha mid ku kooban arrimaha gudaha ee Itoobiya oo kaliya. Xumaanshaha xiriirka u dhexeeya Addis Ababa iyo Asmara, loolanka istiraatiijiyadeed ee Masar ay kula jirto Itoobiya, dagaalka sii socda ee Suudaan, iyo tartanka loogu jiro helitaanka Badda Cas ayaa abuuraya jawi amni oo gobolka ah oo horumarka ka dhaca hal goob uu si degdeg ah u saameyn karo mid kale.
Caqabadda haysata Soomaaliya ma aha oo kaliya inay go’aansato inay taageerto hal dhinac oo ka mid ah khilaafka Itoobiya. Muqdisho waa inay sii wadaa ka-qaybgalka si ay u difaacdo danaha qaranka iyada oo iska ilaalinaysa in lagu lug yeesho dagaal aanay go’aamin karin natiijadiisa.
Ka-gudubka caqabaddaas waxay u baahan doontaa wax ay Soomaaliya inta badan ku adkaato inay ilaaliso: joogtaynta istiraatiijiyadda.
Deganaansho la’aanta Itoobiya waxay Soomaaliya u abuurtaa khataro iyo fursado
Soomaaliya ma awoodi karto inay iska indho-tirto Itoobiya, laakiin sidoo kale si fudud ugama hor imaan karto deriskeeda aadka u awoodda badan.
Labada dal waxay wadaagaan xuduud dheer, xiriir dhaqaale iyo amni oo qoto dheer, iyo taariikh siyaasadeed oo cakiran. Ciidamada Itoobiya ayaa sidoo kale udub dhexaad u ahaa qaab-dhismeedka amniga Soomaaliya, oo ay ku jiraan howlgalka Midowga Afrika ee taageerada iyo xasilloonida Soomaaliya.
Sidaas darteed, dhibaato kasta oo weyn oo ka dhacda gudaha Itoobiya waxay yeelan doontaa cawaaqib degdeg ah oo ku yimaada Soomaaliya.
Haddii Addis Ababa ay u baahato inay u wareejiso kheyraadka milatari dhinaca Tigray, Amxaarada, Cafarta ama jiidaha kale ee gudaha, awooddeeda ay ku sii wadi karto howlgallada ka baxsan xuduudaheeda ayaa isbeddeli kara. Taasi waxay kor u qaadi doontaa su’aalo degdeg ah oo ku saabsan qaab-dhismeedka mustaqbalka ee AUSSOM, amniga xuduudaha iyo dadaallada la-dagaallanka argagixisada.
Laakiin deganaansho la’aanta Itoobiya si toos ah uguma shaqayn doonto danta Soomaaliya.
Dowlad Itoobiya oo daciiftay waxay keeni kartaa amni-darro korodhay oo ka dhacda xuduudda, qulqulka qaxooti cusub, hub sharci-darro ah, ganacsi hakad gala iyo fursado cusub oo u baxa Al-Shabaab.
Muqdisho waa inay diiddaa fikradda soo jiidashada leh laakiin khatarta ah in dhibaatooyinka istiraatiijiyadeed ee Itoobiya ay daruuri u hagaajinayaan booska Soomaaliya.
Ma aha sidaas.
Eratareeya waxay lakab kale ku kordhinaysaa dhibaatada
Xiriirka sii xumaanaya ee u dhexeeya Itoobiya iyo Eratareeya ayaa si gaar ah u leh cawaaqib xumo.
Muddo sanado ah, dheelitirka istiraatiijiyadeed ee Geeska Afrika waxaa si weyn u saameeyay xiriirka u dhexeeya Addis Ababa iyo Asmara. Dib-u-heshiisiintoodii 2018 ayaa si kooban u dejisay mid ka mid ah loolanka ugu daran ee gobolka.
Dadaalkaas hadda wuxuu u muuqdaa mid sii nuglaanaya. Kala jabka diblomaasiyadeed ee ugu dambeeyay ayaa kor u qaadaya rajada ah in la helo xulufo amni oo iska soo horjeeda oo ka dhasha Geeska Afrika. Soomaaliya, isbeddelkani wuxuu abuurayaa hawl diblomaasiyadeed oo adag.
Muqdisho waxay danaynaysaa inay ilaaliso xiriir wax ku ool ah oo ay la yeelato Eratareeya iyada oo sii haysanaysa iskaashigeeda istiraatiijiyadeed ee Itoobiya. Isla mar ahaantaana, waxay ballaarinaysaa iskaashiga difaaca ee ay la leedahay Masar iyo Turkiga.
In Soomaaliya si buuxda loogu biiriyo hal xero oo gobolka ah waxay yeelan doontaa kharashyo badan. Siyaasad waarta ayaa ah in la furo dhowr marin oo diblomaasiyadeed hal mar.
Soomaaliya waa inay awood u yeelataa inay la macaamisho Addis Ababa, Asmara iyo Qaahira iyada oo aan loo oggolaan midkoodna inuu amro siyaasaddeeda arrimaha dibadda.
Masar waa saaxiib, laakiin Soomaaliya waa inaanay dhaxlin khilaafaadkeeda
Marka laga eego dhinaca Qaahira, ka-qaybgalka qoto dheer ee Soomaaliya waa mid la fahmi karo.
Khilaafka Masar ay kula jirto Itoobiya ee ku saabsan wabiga Niil, xasillooni darrada ka jirta Suudaan iyo muhiimadda istiraatiijiyadeed ee Badda Cas ayaa dhammaantood ku dhiirrigeliyay Qaahira inay xoojiso xiriirka ay la leedahay dalalka ku yaal dhinaca bari ee Itoobiya.
Iskaashiga milatari ee Masar ayaa Soomaaliya siin kara awoodo qiimo leh, tababar iyo gargaar hay’adeed. Si kastaba ha ahaatee, Muqdisho waa inay si cad u kala saartaa iskaashiga Soomaaliya iyo Masar iyo loolanka u dhexeeya Masar iyo Itoobiya.
Soomaaliya waa inaanay u oggolaan dhulkeeda, xarumaha milatari ama xiriirka diblomaasiyadeed inay noqdaan qalab lagu isticmaalo khilaafka ku saabsan biyo-xireenka Renaissance ee Itoobiya.
Halbeeggaas oo kale waa inuu maamulaa iskaashi kasta oo shisheeye. Xiriiradaas waa inay dhisaan awoodda dowladda Soomaaliya—ee aanay Soomaaliya u beddelin goob laga bilaabo istiraatiijiyadda gobolka ee dal kale.
Qaab-dhismeedka Ankara ayaa noqday mid aad muhiim u ah
Baaqii Ankara ee 2024 wuxuu Soomaaliya siinayaa aasaas diblomaasiyadeed oo muhiim ah.
Heshiisku wuxuu gacan ka gaystay dejinta xiisadaha ka dib markii Itoobiya ay heshiis marin-badeed la gaartay Dowlad Goboleedka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya. Ujeeddadiisa dhexe—in Itoobiya ay heli karto marin ganacsi oo la isku halayn karo oo badda ah iyada oo la ixtiraamayo madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya—ayaa weli muhiim ah.
Dhibaatada ugu dambeysay ee Itoobiya ayaa ka dhigaysa qaab-dhismeedkaas mid aad u khuseeya.
Baahida Itoobiya ee marin-badeedka uma badna inay baaba’do sababo la xiriira qalalaasaha siyaasadeed ee gudaha. Hubanti la’aanta istiraatiijiyadeed ayaa laga yaabaa inay ka dhigto marin-badeedka mid aad muhiim ugu ah siyaasad-dejiyeyaasha Addis Ababa.
Taasi waxay Soomaaliya siinaysaa fursad ay ku beddesho meel halis ah oo ay ka dhigto xiriir dhaqaale oo waara.
Samaynta taasi waxay u baahan doontaa xaddidaadyo cad. Muqdisho waa inay kala saartaa marin-badeedka ganacsi iyo xakamaynta madax-bannaanida. Itoobiya waxay yeelan kartaa dan dhaqaale oo ku saabsan kaabayaasha badda ee Soomaaliya iyada oo aan la siin xuquuq madax-bannaan oo ku saabsan dhulka Soomaaliya.
Mabda’aas waa inuu ahaadaa udub dhexaadka siyaasadda Soomaaliya.
Soomaaliya waa inay qorsheysaa dib-u-soo-celinta suurtagalka ah ee milatariga Itoobiya
Khilaaf ballaaran oo gudaha Itoobiya ah ayaa si degdeg ah u saameyn kara ballanqaadyada milatari ee dibadda ee dalka.
Haddii Addis Ababa ay u baahato ciidamo badan oo gudaha ah, waxaa laga yaabaa inay dib u eegto howlgalladeeda Soomaaliya. Muqdisho waa inay qiimeysaa suurtagalnimadaas hadda halkii ay sugi lahayd ilaa go’aan laga gaarayo.
Dowladda Federaalka waa inay la xiriirtaa Midowga Afrika iyo saaxiibada AUSSOM si ay u diyaariyaan qorshayaal degdeg ah oo loogu talagalay xaalado badan, oo ay ku jiraan dhimista ama dib-u-habaynta ciidamada Itoobiya.
Tani kama dhigna in la qaato in Itoobiya ay bixi doonto. Waxay ka dhigan tahay in la aqoonsado in siyaasadda amniga ee Soomaaliya aanay ku tiirsanaan karin rajooyinka ku saabsan baahiyaha milatari ee gudaha ee dal kale.
Muddo ka dib, Soomaaliya waa inay horumarisaa qaab-dhismeed amni oo awood u leh inuu shaqeeyo iyadoon loo eegin cidda saaxiibka dibadda ah ee awooda ama doonaya inay bixiyaan ciidamo.
Jiidda badda ayaa laga yaabaa inay noqoto mid go’aaminaysa
Muhiimadda juqraafiyeed ee Soomaaliya ayaa si isa soo taraysa ugu xiran badda.
Xeebteedu waxay xuduud la leedahay Gacanka Cadan waxayna u dhowdahay mid ka mid ah waddooyinka ganacsi ee ugu muhiimsan adduunka.
Xiisadaha ugu dambeeyay ee ku lug leh Itoobiya iyo Eratareeya waa in sidaas darteed loo eegaa iyadoo ay weheliso loolanka ballaaran ee saamaynta Badda Cas. Soomaaliya, xaqiiqadaas waxay keentaa labadaba soo-gaadhista iyo awoodda.
Xeebtu waxay soo jiidan kartaa maalgashi, ballaarin kartaa ganacsiga waxayna taageeri kartaa iskaashiga istiraatiijiyadeed. Waxa kale oo ay soo jiidan kartaa loolanka milatari ee shisheeye, shabakadaha sharci-darrada ah iyo cadaadis juqraafiyeed oo weyn. Jawaabtu ma aha in la xiro xeebta Soomaaliya si looga hortago saaxiibada dibadda.
Waa in la hubiyo in Soomaaliya ay dejiso shuruudaha ka-qaybgalka.
Taasi waxay u baahan doontaa awoodo xooggan oo Ciidanka Badda iyo Ilaalada Xeebaha Soomaaliya, kormeerka badda oo la ballaariyay, maamulka dekedaha oo wanaagsan iyo xoogga hay’adaha si ay u kormeeraan amniga shisheeye iyo heshiisyada ganacsi.
Kala qaybsanaanta istiraatiijiyadeed ayaa ah khatarta ugu weyn
Siyaasadda arrimaha dibadda ee Soomaaliya ayaa noqonaysa mid aad u kala duwan.
Turkiga waa saaxiib muhiim ah oo dhinaca difaaca ah. Masar waxay kordhisay iskaashiga milatari. Itoobiya waxay ahaanaysaa deris muhiim ah iyo jilaa amni. Dowladaha Khaliijka waxay leeyihiin dano waaweyn oo dhaqaale iyo istiraatiijiyadeed. Mareykanka iyo dalalka Yurub waxay sii wadaan inay ka ciyaaraan doorar muhiim ah xagga amniga iyo horumarinta.
Ma jiro khilaaf dabiici ah oo ku saabsan ilaalinta dhammaan xiriiradaas. Dhibaatadu waxay timaadaa marka iskaashiga dibadda ay siyaasadda Soomaaliya u jiidaan jihooyin aan is-waafaqsanayn. Jawaabtu ma aha in la doorto hal saaxiib. Waa in la dhiso caqiido istiraatiijiyadeed oo Soomaaliyeed oo qeexaysa waxa xiriir kasta loogu talagalay in lagu gaaro.
Caqiidada noocaas ah waa inay ku tiirsanaataa dhowr mabda’: Soomaaliya kama qayb qaadan doonto dagaalka gudaha ee Itoobiya.
Soomaaliya waxay ka soo horjeesan doontaa xadgudubyada ka dhanka ah madax-bannaanideeda iyo midnimada dhuleed, cid kasta oo gaysata. Soomaaliya waxay taageeri doontaa wada-hadallada nabadeed ee gobolka.
Soomaaliya waxay soo dhawayn doontaa iskaashiga ganacsi iyo amni ee xoojinaya hay’adaha qaranka. Uma oggolaan doonto dhulkeeda inay u adeegaan sidii goob loogu talagalay iska horimaad milatari oo dal kale ah. Tan ugu muhiimsan, Soomaaliya waxay ilaalin doontaa xiriirka diblomaasiyadeed ee quwadaha gobolka ee is-tartamaya isla waqtigaas.
Go’aanka istiraatiijiyadeed
Muqdisho uma badna inay haysato hab ay si toos ah ugu qaabayn karto natiijada khilaafka gudaha ee Itoobiya.
Si kastaba ha ahaatee, waxay si weyn u saameyn kartaa w
