Talaado, Agoosto 4, 2026
Muqdisho (AX) — Soomaaliya waa inay xeebteeda iyo biyaheeda dhuleed udub-dhexaad uga dhigtaa istaraatiijiyadda dhaqaale iyo amni ee dalka, ayuu Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud sheegay Talaadadii, isaga oo ku baaqay dadaal qaran oo lagu horumarinayo khayraadka badeed ee dalka oo intiisa badan aan weli laga faa’iidaysan.
Isaga oo ka hadlayay Muqdisho, Xasan Sheekh wuxuu tilmaamay in xeebta Soomaaliya oo dhererkeedu ka badan yahay 3,300 kiiloomitir (2,050 mayl)—taas oo ah xeebta ugu dheer dhul-weynaha Afrika—iyo Aagga Dhaqaale ee Gaarka ah (EEZ) ee ballaaran ay yihiin hanti waaweyn oo awood u leh inay dib u qaabeeyaan dhaqaalaha iyada oo loo marayo kalluumaysiga, ganacsiga badda, dalxiiska iyo horumarinta khayraadka badda hoosteeda.
“Shacabka Soomaaliyeed waa inay fahmaan in waqtigii badda laga jeedin jiray uu dhammaaday,” ayuu yiri Xasan Sheekh. “Maanta, dhaqaalaha, amniga iyo horumarka Soomaaliya waxay si weyn ugu tiirsan yihiin badahaheenna.”
Madaxweynuhu wuxuu sheegay in Soomaaliya taariikh ahaan aysan awoodin inay si buuxda uga faa’iidaysato fursadahaas, sababtoo ah qaybo badan oo xeebteeda ka mid ah ayaa weli dadku ku yar yihiin, isla markaana aan lahayn kaabeyaasha aasaasiga ah iyo adeegyada dadweynaha.
“Deegaanno badan oo xeebahaheenna ka mid ah ma laha degsiimooyin joogto ah, halka inta badan magaalooyinkeenna waaweyn ay ku yaallaan meelo badda ka fog,” ayuu yiri. “Taasi waxay xaddidday awooddeenna aan uga faa’iidaysan karno khayraadkeenna badeed.”
Wuxuu ugu baaqay dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada xubnaha ka ah federaalka iyo hay’adaha kale ee dadweynaha inay qaataan qorshe isku-dubbaridan oo lagu soo jiidanayo maalgashi laguna dhiirrigelinayo degsiimooyinka bulshooyinka xeebaha. Ballaarinta kalluumaysiga, ganacsiga badda iyo warshadaha la xiriira, ayuu sheegay, inay abuuri karto shaqooyin isla markaana dhaqdhaqaaqyo dhaqaale oo cusub keeni karto deegaannada.
Xasan Sheekh wuxuu kaabeyaasha aan ku filnayn ku tilmaamay caqabadda ugu weyn ee hortaagan xaqiijinta awoodda dhaqaalaha buluugga ah ee Soomaaliya. Wuxuu ku baaqay maalgashi ballaaran oo lagu sameeyo waddooyinka, dekedaha iyo nidaamyada gaadiidka badda si bulshooyinka xeebaha la isugu xiro si wax-ku-ool ah.
“Waa inaan dhisnaa waddooyin, dekedo iyo gaadiid badeed isku xira magaalooyinka xeebaha,” ayuu yiri Xasan Sheekh. “Horumarka qarniga 21-aad wuxuu u baahan yahay in badda laga dhigo laf-dhabarta gaadiidka iyo ganacsiga dalka.”
Wuxuu sheegay in qorshaha horumarinta qaranka ee shanta sano ee soo socda ee dowladda federaalka uu dhaqaalaha buluugga ah ka dhigi doono mudnaanta koowaad, oo ay ku jiraan kalluumaysiga, maraakiibta, dalxiiska xeebaha, sahaminta khayraadka badda iyo xoojinta maamul-wanaagga badaha.
Madaxweynuhu wuxuu sidoo kale Turkiga ku ammaanay iskaashiga istaraatiijiyadeed ee uu la leeyahay Soomaaliya iyo taageerada uu siiyo horumarinta arrimaha badda ee dalka.
“Turkigu wuxuu Soomaaliya ku taageeray khibrad farsamo, tiknoolajiyad casri ah iyo barnaamijyo lagu dhisayo awoodda, kuwaas oo loogu talagalay horumarinta amniga xeebaha, maamulka kalluumaysiga iyo sahaminta khayraadka badda.”
“Waxaa la joogaa waqtigii laga faa’iidaysan lahaa fursadaha ka jira Soomaaliya,” ayuu yiri madaxweynuhu. “Dalkeennu wuxuu u furan yahay maalgashi iyo iskaashi, cid kasta oo soo baxdana waxay heli doontaa fursado waaweyn.”
Madaxweyne Maxamuud wuxuu ku celiyay in Soomaaliya ay raadinayso maalgashi shisheeye oo ballaaran iyo iskaashiyo caalami ah, xilli ay waddo dib-u-habayn dhaqaale oo ay ku dadaalayso inay hantideeda badeed u beddesho saldhig lagu gaadho koboc ballaaran.
