Khamiis Luulyo 30, 2026
Suxufiyiin ka kala socda Soomaaliya, Itoobiya iyo Kenya ayaa tababar-bixiyeyaasha kula biiray sawir kooxeed kaddib aqoon-is-weydaarsi heer gobol ah oo Nairobi ka dhacay, kaas oo ku saabsanaa tebinta anshaxa leh ee badbaadayaasha udub-dhexaadka u yihiin ee naafaynta xubinta taranka haweenka (FGM), iyo doorka warbaahinta ee dardargelinta dadaallada lagu soo afjarayo dhaqankan.
Muqdisho (AX) – Guud ahaan Afrika, malaayiin haween iyo gabdho ah ayaa la kulmay dhaqan waxyeello leh oo bulshooyinka qaarkood ku tilmaamaan “gudniinka gabdhaha.” Khubarada caafimaadka iyo ururrada xuquuqda aadanaha ayaa diiddan eraygaas, iyaga oo ku tilmaamay mid caafimaad ahaan aan sax ahayn, kana digay inuu abuurayo isbarbardhig been ah oo lala sameeyo gudniinka ragga isla markaana uu yareynayo halista iyo darnaanta falka.
Dhaqankan waxaa caalamku u aqoonsan yahay Naafaynta Xubinta Taranka Haweenka (FGM), waana xadgudub xuquuqda aadanaha ah oo lagula kaco gabdhaha iyo haweenka, kaas oo sababi kara waxyeello joogto ah oo jireed, maskaxeed iyo caafimaadka taranka ah.
Luqadda loo adeegsado qeexidda dhaqankan ayaa noqotay arrin muhiim u ah ololaha caalamiga ah ee lagu ciribtirayo FGM, gaar ahaan Soomaaliya, halkaas oo qiyaastii 99% haweenka iyo gabdhaha lagu sameeyay, sida ay sheegtay Equality Now.
“Eray-bixintu waa muhiim mar kasta oo aan ka hadlayno FGM. Waa inaan fahamnaa in naafaynta xubinta taranka haweenku ay tahay naafayn. Ma aha gudniin,” ayay tiri Judy Gitau, Agaasime-ku-xigeenka Bariga iyo Bartamaha Afrika ee Equality Now.
Judy Gitau, Agaasime-ku-xigeenka Bariga iyo Bartamaha Afrika ee Equality Now, ayaa la hadlaysa suxufiyiin ka kala socda Soomaaliya, Itoobiya iyo Kenya intii lagu jiray aqoon-is-weydaarsi heer gobol ah oo Nairobi ka dhacay, kaas oo ku saabsanaa tebinta mas’uuliyadda iyo anshaxa leh ee naafaynta xubinta taranka haweenka (FGM).
Gitau ayaa Khamiistii la hadashay Hiiraan Online intii uu socday tababarka Nairobi, iyadoo sheegtay in erayada ay suxufiyiintu doortaan ay qaabeyn karaan sida dadweynuhu u fahmaan FGM, isla markaana ay saameyn ku yeelan karaan dadaallada ballaaran ee lagu soo afjarayo dhaqankan.
In FGM loogu yeero “gudniinka gabdhaha” waxay yareyneysaa baaxadda waxyeellada, ayay tiri Gitau. Waxay sharraxday in, si ka duwan gudniinka ragga, FGM ay ku lug leedahay jarista ama saarista nudaha caafimaadka qaba ee xubinta taranka haweenka, ayna keeni karto dhiig-bax daran, dhibaatooyin nolosha oo dhan jira iyo, xaaladaha qaarkood, dhimasho.
“Gudniinku si fudud waa saarista maqaar. Qasab ma aha in qofku jarayo neerfayaal, qanjirro ama xididdo. Laakiin mar kasta oo aan ka hadlayno FGM, waxaan ka hadlaynaa jarista neerfayaasha iyo nudaha caafimaadka qaba ee xubinta taranka. Taasi waa sababta uu inta badan u dhaco dhiig-bax daran, mararka qaarkoodna xitaa dhimasho iyo nabarro qofka la socda noloshiisa oo dhan. Marka aan ugu yeerno ‘gudniinka gabdhaha,’ waxaan lumineynaa dulucda arrinta,” ayay tiri.
Gitau waxay sidoo kale ugu baaqday suxufiyiinta inay doortaan luqad waxbaraysa dhageystayaasha iyada oo aan dadka lagu sumadeyn, iyadoo carrabka ku adkaysay in warbaahintu ay waajib ku tahay inay ka hortagto fikradaha qaldan ee waxyeellada leh, isla markaana ay bixiso tebinta FGM oo xaqiiqo ku dhisan oo mas’uuliyad leh.
Hadalladeedu waxay adkeynayaan mabda’a Waxyeello Ha Geysan, kaas oo suxufiyiinta faraya inay FGM uga warramaan iyaga oo aan waxyeello dheeraad ah u geysan badbaadayaasha ama aan sumcad-xumo ku lifaaqin bulshooyinka lagu dhaqmo, isla markaana ilaalinaya saxnaanta, ixtiraamka iyo taxaddarka.
Iyadoo la raacayo habkaas, Equality Now waxay suxufiyiinta kula talisaa inay FGM u soo bandhigaan xadgudub xuquuqda aadanaha ah, tacaddi ku saleysan jinsiga iyo xadgudub carruureed. Waxay sidoo kale wariyeyaasha ku boorrinaysaa inay ka fogaadaan erayada maxalliga ah ee ammaanaya dhaqankan ama xaqiraya haweenka iyo gabdhaha aan lagu samayn, iyo inay ka hortagaan macluumaadka khaldan iyo khuraafaadka dhaqameed ee loo adeegsado difaaca FGM.
Iyadoo xoogga saaraysa muhiimadda tebinta taxaddarka leh, Gitau waxay suxufiyiinta uga digtay erayada meel-ka-dhaca ah ee lagu takooro gabdhaha iyo haweenka aan la kulmin FGM.
“Waa inaynaan adeegsan luqad meel-ka-dhac ah ama eray-bixin gabdhaha aan la jarin u sawiraysa inay si uun uga liitaan kuwa kale. Tebinteennu waa inay gudbisaa in tani tahay dhaqan waxyeello leh oo ay tahay inuu waayihii hore ku ekaado, isla markaana aan mar dambe lagu dhaqmin.”
Equality Now waxay sheegtay in baahsanaanta FGM ay si weyn hoos ugu dhacday soddonkii sano ee la soo dhaafay dalal badan oo Afrikaan ah, oo ay ku jiraan Kenya, Masar iyo Burkina Faso. Soomaaliya, taa beddelkeeda, weli waxay ka mid tahay dalalka leh heerarka ugu sarreeya ee baahsanaanta FGM dunida.
Ururku wuxuu sheegay in gaarista Yoolalka Horumarinta Waara (SDGs), gaar ahaan bartilmaameedka lagu ciribtirayo dhammaan dhaqamada waxyeellada leh ee ka dhanka ah haweenka iyo gabdhaha, ay ku xiran tahay in dalalku la socdaan oo cabbiraan baahsanaanta FGM ee dadkooda. Xog lagu kalsoonaan karo ayaa lama huraan u ah hagidda siyaasadaha, qiimeynta horumarka iyo xoojinta dadaallada lagu ciribtirayo dhaqankan.
