Ciidamada Maraykanka ayaa maalintii sagaalaad oo xiriir ah duqeeyay Iran, iyadoo ay sii kordhayaan cabsi laga qabo isu-socodka maraakiibta ee Marinka Hormuz, halkaas oo Tehran ay sheegtay in laba markab oo shidaal ay ku qarxeen oo ay dhaqaaqi kari waayeen.
Taliska Dhexe ee Maraykanka ayaa bayaan ku sheegay inuu qaaday “duqeymo cusub oo xiriir ah” oo loogu talagalay in lagu “wiiqo” awoodda Iran ay ku weerari karto maraakiibta ganacsiga ee isticmaala marinnada muhiimka ah ee maraakiibta ee marinkaasi. Faahfaahin dheeraad ah ma uusan bixin.
Duqeyntan ayaa astaan u ah marxalad kale oo ka mid ah iska horimaadka sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Maraykanka iyo Iran, kaddib markii uu burburay xabbad-joojin ku-meel-gaar ah oo la saxiixay bil ka hor. Dagaalka dib u qarxay ayaa sii adkeeyay loollanka loogu jiro gacan-ku-haynta Marinka Hormuz, isagoo carqaladeeyay sahayda tamarta isla markaana sii huriyay walaaca laga qabo sicir-bararka caalamka.
Wakaaladda wararka Tasnim ee sida dadban ula xiriirta dowladda Iran, oo soo xiganaysa weriyeyaal goobta ku sugan, ayaa sheegtay in gantaallada Maraykanku ay saaka aroortii ku dhaceen dhowr magaalo oo Iran ah.
Xoghayaha Arrimaha Dibadda Maraykanka Marco Rubio ayaa sheegay in Washington ay sii wadi doonto duqeymaha Iran inta ay sii waddo weerarrada ay ku hayso maraakiibta ganacsiga caalamiga ah.
“Marinka Hormuz waa marin-biyood caalami ah, iyaguna waxay sii wadaan inay weeraraan maraakiibta ku jirta marin-biyoodkaas caalamiga ah,” ayuu yiri Mr Rubio.
“Inta ay Iran ku adkeysanayso inay maamusho marin-biyood caalami ah, waa inaan taas ka jawaabnaa. Maraykanku mar walba wuxuu diyaar u yahay xal diblomaasiyadeed.”
Cabsida laga qabo gudbinta sahayda tamarta ee marinkaasi ayaa sii jirtay tan iyo markii ay colaadaha dib u bilowdeen
Dhanka kale, Iran ayaa sheegtay in Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah uu weerar lama filaan ah ku qaaday “xarunta hawlgallada gaarka ah ee cadowga” oo ku taalla aagga Al-Tanf ee Suuriya.
Ilaalada Kacaanka ayaa sidoo kale sheegtay inay gantaallo ballistic ah ku ridday diyaarado Maraykan ah oo ku sugnaa garoonka diyaaradaha Aqaba ee Urdun.
Telefishinka dowladda Iran ayaa subaxnimadii shalay sheegay in Iran ay hore weerar diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ah ugu qaaday hantida iyo qalabka milatari ee Maraykanka ee xerada Al-Adiri iyo saldhigga cirka ee Ali Al Salem ee Kuwait.
Dowladda Kuwait ayaa sheegtay in maalintii labaad oo xiriir ah la duqeeyay warshad biyaha badda lagu macaanaysiiyo, taasoo dhalisay dab ay ku tilmaantay weerar toos ah oo lagu qaaday kaabeyaasha muhiimka ah ee rayidka.
Walaaca laga qabo shixnadaha tamarta ee mara Marinka Hormuz ayaa sii jiray tan iyo markii Maraykanka iyo Iran ay dib ugu laabteen dagaal furan, iyadoo labada dhinacba ay midba midka kale ku eedeynayaan inuu si soo noqnoqota u jebiyay heshiiska xabbad-joojinta.
Goor dambe oo shalay ah, Hawlgallada Ganacsiga Badaha ee Boqortooyada Midowday ayaa sheegay inay heleen warbixin ku saabsan markab ku gubanaya meel u dhow xeebta Cumaan, inkastoo aysan xaqiijin waxa sababay dabka.
Ilaalada Kacaanka ayaa maanta sheegtay in laba markab oo shidaal ay qarxeen oo ay hawlgab noqdeen kaddib markii ay isku dayeen inay maraan waddo koonfureed oo Hormuz ah oo ay ku tilmaantay mid aan ammaan ahayn. Waxay ku eedeysay milatariga Maraykanka inuu maraakiibta ku dhiirrigeliyay inay marinkaas isticmaalaan.
Reuters si degdeg ah uma xaqiijin karin dhacdada la soo sheegay.
Bayaanku ma uusan magacaabin maraakiibta, mana uusan bixin macluumaad ku saabsan calamada ay wateen, shaqaalahooda ama khasaaraha suurtagalka ah.
Ilaalada ayaa ka digtay in marin-biyoodku khatar sii ahaan doono inta waxa ay ku tilmaantay “gardarrada” Maraykanka ee gobolka ay socoto, iyadoo ku dhawaaqday in “marinkani uusan ammaan u ahaan doonin gudbinta waxsoosaarka batroolka iyo kiimikada, ama xitaa hal dhibic oo saliid iyo gaas ah”.
Xogta LSEG ayaa muujisay in afar markab ay shalay mareen Hormuz, marka la barbar dhigo siddeed markab maalintii ka horreysay.
Tan iyo Jimcihii, ugu yaraan saddex markab oo siday waxsoosaarka saliidda iyo hal markab oo ah nooca Very Large Crude Carrier (VLCC) ayaa galay marinka si ay saliid u rartaan, sida xogtu muujinayso.
Qiimaha saliidda ayaa maanta kor u kacay 2%, isagoo dhaafay $90 halkii foosto.
Geeridii ugu dambeysay ee Maraykan ah ee laga soo sheegay dagaalka, milatariga ayaa shalay sheegay in askari lagu dilay Sabtidii waqooyiga Ciraaq, halkaas oo ay ku yaallaan saldhigyo milatari oo Maraykan ah. Geeridu waxay dhacday intii lagu jiray qarxin la xakameeyay oo lagu burburinayay waxa Taliska Dhexe uu ku tilmaamay walxaha qarxa ee aan qarxin, kuwaas oo laga soo saaray diyaarad weerar oo Iran leedahay oo la soo riday.
Milatariga Maraykanka ayaa hore u sheegay in laba askari lagu dilay Urdun, halka mid saddexaadna lagu la’yahay hawlgalka. Taliska Dhexe ee Maraykanka ayaa shalay sheegay in “haraadiga dad aan la aqoonsan” laga helay goobtii weerarkii Jimcaha, isla markaana “baaritaanka lagu xaqiijinayo haraadiga uu socdo”.
Ogeysiisyadaas ayaa tirada ciidamada Maraykanka ee la dilay tan iyo markii uu dagaalku billowday gaarsiiyay 17, halka in ka badan 420 kalena ay dhaawacmeen.
Dagaalku wuxuu billowday 28-kii Febraayo, markii Maraykanka iyo Israel ay weerareen Iran iyagoo doonayay inay curyaamiyaan barnaamijyada nukliyeerka iyo gantaallada ee Tehran, isla markaana wiiqaan xoogagga ay gobolka wakiillada uga dhigato. Kumannaan qof ayaa tan iyo markaas la dilay, intooda badanna waxay ku sugnaayeen Iran iyo Lubnaan.
