Deynta guud ee qaranka Maraykanka ayaa markii ugu horreysay ka gudubtay heerka $40 tirilyan, sida ay muujinayaan tirooyinka dawladda, iyadoo ka sarre martay saadaashii hore maadaama amaahashadu sii dedegeyso, qayb ahaan sababo la xiriira canshuurihii uu Madaxweyne Donald Trump soo rogay ee la buriyay.
Kordhintaasi waxay imanaysaa xilli ballanqaadyada muddada dheer ee dalka ee Social Security iyo daryeelka caafimaadka ay sii ballaaranayaan, halka heerarka dulsaarka ee sare ay kordhinayaan kharashka ku baxa adeegga deynta.
- Advertisement -
Wadarta guud ee deynta dadweynaha ee taagan ayaa gaartay $40.05 tirilyan dhammaadkii shaqada maalintii Talaadada, sida ay muujisay xog uu shalay sii daayay Waaxda Maaliyadda ee Maraykanka.
Tiradani waxay ka badan tahay saadaashii Xafiiska Miisaaniyadda ee Kongareeska oo ahayd in amaahashada guud ay gaari doonto $39.4 tirilyan dhammaadka sannad-miisaaniyadeedka 2026.
Kordhintaasi waxay ku khasbaysaa Maraykanka inuu dib u maalgeliyo deynta heerarkii ugu sarreeyay ee la arkay tan iyo kahor qalalaasihii maaliyadeed ee 2008
Wax-soo-saarka bonds-ka muddada dheer ee Treasury-ga ayaa kor u kacay heerkii ugu sarreeyay tan iyo 2007, iyadoo suuqyadu ka falceliyeen cadaadisyada sicir-bararka ee isa soo taraya ee la xiriira dagaalka Iran iyo walaaca soo cusboonaaday ee ku saabsan kharashaadka deyn-ku-saleysan ee Maraykanka.
Tallaabadan waxay ka dhigan tahay in dowladda federaalku ay tahay inay dib u maalgeliso deynteeda iyadoo ku qaadanaysa kharash amaahasho oo aan la arag tan iyo kahor qalalaasihii maaliyadeed ee caalamiga ahaa ee 2008.
Si kastaba ha ahaatee, Waaxda Maaliyadda ee Maraykanka ayaa shalay aroortii qaaday tallaabo ay ku dejinayso suuqa bonds-ka muddada dheer, taasoo gacan ka geysatay in wax-soo-saarku hoos u dhaco.
Dowladda federaalku waxay ku shaqaysaa khasaare miisaaniyadeed waxayna amaahataa si ay u gudato waajibaadkeeda, oo ay ku jiraan kharashaadka dagaalka iyo qiimaha dhimista canshuuraha.
“Muddo ayay si fiican loo ogaa in dowladda Mareykanku ku socotay waddo aan waari karin marka laga eego khasaaraha miisaaniyadeed,” ayay tiri Jessica Riedl, oo ah aqoonyahan ku xeel dheer miisaaniyadda iyo canshuuraha kana tirsan Brookings Institution.
“Dhowrkii sano ee u dambeeyay, Mareykanku wuxuu galay khasaarooyin ku dhow $2 tirilyan, xitaa xilliyada nabadda iyo barwaaqada,” ayay raacisay.
Khasaareyaal u dhigma 3-4% wax-soo-saarka guud ee gudaha dalka ayaa mar hore walaac ka abuuri jiray suuqyada maaliyadda, ayay tiri Ms Riedl. Maanta, ayay xustay, tiradu waxay u dhowdahay 6-7%.
“Taasi waxay suuqyada ka dhigtay kuwo aad u walwalsan,” ayay tiri.
Heerarka dulsaarka oo sarreeya, kuwaas oo ay horseedday sicir-bararku, ayaa kordhiyay kharashaadka adeegga deynta ee dowladda, halka dadweynaha sii gaboobaya ay culays dheeraad ah saarayaan maaliyadda federaalka.
Khatarta soo socota
Dhaqaaleyahannadu waxay ka digayaan in aanu jirin hal saami deyn-ilaa-GDP ah oo si toos ah u tilmaamaya in dhibaato soo fool leh ay imanayso.
Michael Peterson, guddoomiyaha iyo madaxa fulinta ee Peter G.Peterson Foundation, ayaa sheegay in culayska deyntu ka tarjumayo arrimo dhowr ah, oo ay ka mid yihiin dadweynaha sii gaboobaya, kororka kharashaadka daryeelka caafimaadka iyo siyaasadaha canshuuraha ee ku guuldarreysta inay soo xareeyaan dakhli ku filan oo daboola kharashaadka federaalka.
“Dulsaarku waa barnaamijka dowladda ee noogu koraya sida ugu dhaqsaha badan,” ayuu yiri Peterson, isagoo intaas ku daray in dowladdu ay ku bixiso in ka badan $3 bilyan maalintii dulsaarka, isla markaana la filayo inay bixiso $16 tirilyan tobanka sano ee soo socota.
Heerkan deyntu wuxuu astaan u yahay ‘gabagabada sannado badan oo mas’uuliyad-darro maaliyadeed ah’ – Michael Peterson
Inkasta oo tirada deynta guud ay inta badan tahay mid astaan ahaan uun muhiim ah, dhaqaaleyahanno badan ayaa u arka deynta ay dadweynuhu hayaan inay tahay cabbirka ka sii muhiimsan ee saameynteeda dhaqaale.
“Laakiin dhinaca nafsiyeed, kuwani waa calaamadaha u digaya suuqyada maaliyadda inay mar kale dib u eegaan deynta sii kordheysa,” ayay tiri Ms Riedl.
Amaahashada federaalka ayaa si weyn u booday intii lagu jiray Hoos-u-dhicii Dhaqaale ee Weyn ee 2007-2009, waxayna mar kale kor u kacday ka dib jawaabtii dowladda ee jugtii dhaqaale ee uu sababay Covid-19, ayuu yiri Caleb Quakenbush, agaasimaha siyaasadda maaliyadda ee Bipartisan Policy Center.
Laakiin wuxuu AFP u sheegay in Kongareeska iyo maamulladii is xigay ee Maraykanku ay ku guuldarreysteen inay si “macno leh ama waarta” uga hortagaan jihada kharashaadka federaalka.
Wuxuu ka digay in dalka uu wajahayo hubanti la’aan sababo la xiriira “heerarkan amaahashada ee aan hore loo arag ee aan hadda arkeyno.”
Wuxuu sheegay in xilliga dhibaato ay suuqyada bonds-ku la kulmi karaan cadaadis aad u daran.
Xitaa haddii aan xaaladdaas la gaarin, kharashaadka amaahashada ee sareeya waxay ku faafi karaan macaamiisha iyo ganacsiyada, taasoo culays dheeraad ah saaraysa dhaqaalaha ballaaran.
Xoghayaha Maaliyadda Scott Bessent ayaa hore u dejiyay bartilmaameed ah in khasaaraha Maraykanka loo dhimo 3% GDP-ga.
