Sacuudi Carabiya ayaa dib u hawlgelisay Dhuumaha Bari-Galbeed, waxaana laga yaabaa inay dib u bilowdo dhoofinta shidaalka cayriin ee dekedda Yanbu ee Badda Cas goor dambe maanta, sida ay sheegeen saddex ilo xog-ogaal u ah xaaladda.
Boqortooyadu waxay xidhay dhuumaha 13-kii Sebtembar kaddib weerarro diyaaradaha aan duuliyaha lahayn lagu qaaday, taas oo hakisay rarista shidaalka cayriin ee Yanbu.
- Advertisement -
Warka sheegaya in sahaydii ay dib ugu soo laabanaysay suuqa ayaa gacan ka geystay hoos u dhigidda qiimaha shidaalka, ayay sheegeen ganacsatadu.
Qandaraasyada mustaqbalka ee shidaalka Brent ayaa hoos u dhacay in ka badan $2 foostadii, iyagoo gaadhay heerkii ugu hooseeyay tan iyo 8-dii Sebtembar.
Laba ka mid ah ilaha ayaa sheegay in dhuumuhu ku shaqaynayeen heer wax-soo-saar oo hoos loo dhigay kaddib dib u bilaabashadooda.
Saudi Aramco, shirkadda shidaalka ee dawladda, isla markiiba kama jawaabin codsi faallo ah.
Hal il ayaa sheegtay in Aramco ay ka shaqaynaysay dib u soo celinta qulqulka ilaa 4 milyan oo foosto maalintii, halka ilo dhinaca ammaanka ahi uu ka digay in soo kabasho buuxda ay qaadan karto toddobaadyo.
Dib u bilaabashadan ayaa la filayaa inay dib u soo celiso gaarsiinta shidaalka cayriin ee warshadaha sifaynta Aramco ee ku teedsan xeebta Badda Cas, sida uu sheegay hal il. Shixnad ayaa sidoo kale loo qorsheeyay in Yanbu laga raro goor dambe maanta.
Shixnadda ayaa ku wajahnayd Shiinaha, ayuu yidhi ishaasi.
Laba ilo ganacsi oo kale ayaa sheegay in ka qaybgalayaasha suuqu ay isu diyaarinayeen rarista Sacuudiga iyagoo booyado shidaal dhigayay meel u dhow dekedda Port Said ee Masar ee Badda Mediterranean-ka si loogu kala wareejiyo markab ilaa markab, iyo sidoo kale Sidi Kerir.
Horumarradan ayaa yimid xilli wasiirrada arrimaha dibadda ee G7 ay cambaareeyeen “weerarrada aan la aqbali karin ee sii socda” ee Yemen laga soo qaaday ee ka dhanka ah Sacuudi Carabiya, kuna baaqeen fallaagada Xuuthiyiinta ee Iiraan taageerto inay weerarradooda isla markiiba joojiyaan.
“Waxaan ugu baaqaynaa Xuuthiyiinta inay isla markiiba joojiyaan dhammaan falalka milatari, dhammaan hanjabaadaha iyo weerarrada ka dhanka ah maraakiibta rayidka ah, isla markaana ay si daacad ah ugu noqdaan hannaanka siyaasadeed,” ayay bayaan ku sheegeen hoggaamiyayaasha Kanada, Faransiiska, Jarmalka, Talyaaniga, Jabaan, Boqortooyada Midowday iyo Maraykanka.
Waxay sidoo kale Iiraan ku boorriyeen “inay joojiso hubaynta iyo taageerada ay siiso Xuuthiyiinta,” iyagoo Tehran ku eedeeyay inay jebisay qaraarradii hore ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.
Ilaha milatari ee labada dhinac ayaa sheegay in dagaallada Yemen ka socda ee u dhexeeya Xuuthiyiinta iyo ciidamada dawladda ee Sacuudi Carabiya taageerto ay dileen 154 qof labadii maalmood ee la soo dhaafay.
“Tirada dhimashada ee ka dhalatay duqaymaha cirka ee Sacuudiga, isku dhacyada iyo rasaasta madaafiicda ee gobollada Taiz, Al-Jawf, Marib iyo Saada ayaa maraysa 118,” ayay sheegeen ilo milatari oo Xuuthi ah. Ilo dhinaca dawladda ah ayaa sheegay 36 dhimasho oo ka mid ah ciidamadooda.
Hore, duqaymo cirka ah oo Sacuudigu ku qaaday magaalada dekedda ah ee Mokha ee Badda Cas, oo istaraatiiji ahaan muhiim u ah, ayaa dilay ugu yaraan lix qof, siddeed kalena dhaawacay, sida ay werisay wakaaladda wararka Saba ee xiriirka la leh Xuuthiyiinta.
Dhaqdhaqaaqa Xuuthiyiinta Yemen ee Iiraan taageerto ayaa toddobaadyadii u dambeeyay qaaday guluf degdeg ah oo lagu doonayo in lagula wareego dhammaan xeebaha dalka ee Badda Cas, oo ay ku jirto Mokha, taas oo dawladda Sacuudigu taageerto ku reebtay inay ku dhibtooto diyaarinta jawaab.
Rashad al-Alimi, oo ah madaxa hay’adda maamulka Yemen, ayaa la hadlay Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump si uu u raadsado taageero Maraykan ah oo ka dhan ah dagaalyahannada Iiraan taageerto, sida uu sheegay ilo ka tirsan xafiiska Mr Alimi.
Ishaasi waxay sheegtay in Mr Trump aanu wax ballanqaad ah ka bixin bixinta gargaar milatari. Wicitaanku wuxuu dhacay Axaddii, waxaana loogu talagalay in lagu muujiyo garab istaag dawladda Yemen ee cadaadiska ku jirta, ayay ishaasi ku dartay.
Warbaahinta Maraykanka ayaa werisay in Dhaxal-sugaha Sacuudiga Mohammed bin Salman uu sidoo kale Mr Trump ku cadaadiyay inuu weerarro ku qaado Xuuthiyiinta.
Shalay, warbixinno warbaahineed ayaa sheegay in Ra’iisul Wasaaraha Britain Andy Burnham uu oggolaaday inuu taageero milatari siiyo Sacuudi Carabiya.
Tehran oo tilmaamaysa wada-hadallo Hormuz ku saabsan oo ay la yeelanayso Maraykanka xilli hoggaamiyayaashu isugu imanayaan QM
Dhanka kale, sarkaal sare oo Iiraani ah ayaa sheegay in Iiraan ay dib u furi karto Marinka Hormuz ee maraakiibta Khaliijka maalmo gudahood haddii Maraykanku qaado xannibaaddiisa, isagoo kulanka Qaramada Midoobay ku tilmaamay “fursad dahabi ah” oo dib loogu bilaabi karo diblomaasiyadda Tehran iyo Washington.
Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump iyo Madaxweynaha Iiraan Masoud Pezeshkian ayaa labadaba la filayaa inay ka qaybgalaan Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee New York. Waxay noqonaysaa markii ugu horraysay ee ay ka qaybgalaan hal munaasabad tan iyo markii Mr Trump uu bishii Febraayo ka bilaabay Iiraan “Hawlgalka Cadho Halyeey ah”.
Sarkaalkan Iiraaniyiinta ah ayaa sheegay in wafdiga Tehran uu haysto awood buuxda oo uu dib ugu bilaabo wadaxaajoodyada, inkasta oo aan la qabanqaabin kulan toos ah oo dhex mara labada madaxweyne.
Iiraan iyo Maraykanka lama oga inay wada-hadallo fool ka fool ah yeesheen tan iyo bishii Luulyo, markaas oo heshiis ku-meel-gaar ah oo loogu talagalay in lagu soo afjaro dagaalka uu burburay toddobaadyo keliya kaddib markii Mr Trump iyo Mr Pezeshkian ay saxiixeen.
“Maraykanku wuxuu u baahan yahay inuu ku dhawaaqo inuu doonayo inuu arrinta ku xalliyo waddo diblomaasiyadeed, taasna rasmi ka dhigo, dabadeedna lagu heshiiyo jadwalka hannaanku u soconayo,” ayuu yidhi sarkaalkan Iiraaniyiinta ahi.
“Golaha Guud ee Qaramada Midoobay waa fursad dahabi ah oo Maraykanku ugu soo noqon karo diblomaasiyadda,” ayuu sarkaalku yidhi, isagoo intaa ku daray in Iiraan ay soo jeedinteedii ugu dambaysay u gudbisay Washington iyada oo loo marayo dhexdhexaadiyeyaal 16-kii Sebtembar.
Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Maraykanka Marco Rubio ayaa u sheegay barnaamijka “Today” ee NBC in Washington ay diyaar u tahay inay la hadasho saraakiisha Iiraan inta lagu jiro Golaha Guud, “gaar ahaan haddii ay jirto rajo ay ku horseedi karto wax wanaagsan oo ugu dambayntii lagu gaadho ujeeddada arrintani ku saabsan tahay”.
Mr Trump ayaa loo qorsheeyay inuu la kulmo hoggaamiyayaasha lixda dawladood ee Carabta Khaliijka: Baxrayn, Kuweyt, Qadar, Cumaan, Sacuudi Carabiya iyo Isutagga Imaaraadka Carabta.
Dawladda Khaliijku waxay doonayaan in dib loo soo celiyo maraakiibta maraysa Marinka Hormuz, balse waxay ka taxaddarayaan inay xifaaltankooda muddada dheer soo jiray ee Iiraan siiyaan saameyn xad-dhaaf ah.
Dal kasta oo kooxda ku jira marka laga reebo Cumaan waxa uu martigeliyaa saldhig milatari oo weyn oo Maraykan ah. Xarumahaas ayaa wajahay weerarro Iiraan oo soo noqnoqday intii uu socday dagaalku, taas oo culays dheeraad ah saartay xiriirrada amni ee tobannaan sano jiray ee dawladaha Khaliijku la leeyihiin Washington.