Weerarro cusub oo lagu qaaday maraakiibta ganacsiga oo ay geysteen Maraykanka iyo Xuutiyiinta Yemen ee Iran ay taageerto ayaa sii xoojiyey cabsida laga qabo in dagaalka Iran uu sii daba dheeraado, iyadoo Tehran ay ka digtay in Marinka Hormuz uu sii xidhnaan doono haddii Washington aysan oggolaan dalabaadkeeda.
Dhacdooyinkan ayaa ka dhacay laba ka mid ah marin-biyoodka ugu muhiimsan dunida: Gacanka Cumaan, oo gala marinka, iyo Marinka Bab el-Mandeb ee afka laga galo Badda Cas. Labadan jidba waxay laf-dhabar u yihiin isu-socodka sahayda shidaalka caalamka.
- Advertisement -
Horumarradan ayaa yimid inkasta oo Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump uu marar badan sheegay in heshiis uu dhowaan karo. Qiimaha shidaalka ayaa ku dhammaaday isbeddel yar, halka suuqyada saamiyada caalamka ay hoos u dhaceen maadaama rajadii xal degdeg ah ay sii luntay.
Qandaraasyada mustaqbalka ee shidaalka Brent ayaa degey $88.88 halkii foosto gelinkii dambe ee galabtii, halka shidaalka Maraykanka uu hoos ugu dhacay 0.2% una istaagay $83.05.
Ilaalada Xeebaha Yemen ayaa sheegtay in laba samatabbixiye oo ka tirsan koox ciidan oo ka soo horjeedda Xuutiyiinta iyaguna la dilay.
Haddii la xaqiijiyo, dhimashooyinka ka dhacay markabka Tihamah ee ay leedahay shirkad Masaari ah waxay noqonayaan kuwii ugu horreeyey ee la xiriira maraakiib ganacsi oo ay sheegteen Xuutiyiinta Yemen ee Iran taageerto tan iyo markii uu billowday dagaalka Iran.
Wakaaladda wararka Saba ee ay Xuutiyiintu maamulaan ayaa sheegtay in kooxdu ay weerartay markab Sacuudi ah oo siday qalab milatari kana gudbayay Marinka Bab el-Mandeb. Bishii hore, Xuutiyiintu waxay sheegeen inay cunaqabatayn badeed ku soo rogi doonaan Sacuudi Carabiya gudaha Badda Cas.
Saba ma aysan magacaabin markabka, mas’uuliyiinta Sacuudigana si degdeg ah ugama aysan jawaabin warbixinta.
Mohsen Rezaei ayaa sheegay in marin-biyoodku uu xidhnaan doono ilaa Maraykanku aqbalo shuruudaha Iran
Isla waqtigaas, milatariga Maraykanka ayaa sheegay in diyaaradda qumaatiga u kaca ee MH-60 oo ay maamusho Ciidanka Badda Maraykanka ay ridday laba gantaal oo nooca Hellfire ah si ay u curyaamiso nidaamka isteerinka ee markab xamuul oo wata calanka Panama.
Sida uu sheegay Taliska Dhexe ee Maraykanka, markabku wuxuu iska dhego-tiray amarro isdaba joog ah oo lagu farayay inuu joojiyo jebinta cunaqabataynta badeed ee lagu soo rogay dekedaha Iran.
Ilo-wareedyo dhinaca badda ah ayaa Reuters u sheegay in markabka lagu dhuftay meel ka baxsan Pakistan xilli uu galayay Gacanka Cumaan.
Dhacdooyinkani waxay daba socdeen kacsanaan hadallo ah oo si weyn uga timid Tehran iyo Washington labadii maalmood ee la soo dhaafay.
Mohsen Rezaei, oo ah sarkaalka sare ee amniga Iran, ayaa sheegay in Marinka Hormuz uu sii xidhnaan doono ilaa Maraykanku aqbalo shuruudaha Iran ee lagu soo afjarayo dagaalka. Dalabaadkaas waxaa ka mid ah in la sii daayo hantida Iran ee la xayiray iyo in la soo afjaro colaadaha ka socda gobolka oo ay ku jiraan Lubnaan iyo Gaza.
Hadaladiisa ayaa yimid kaddib markii Mr Trump uu Isniintii soo saaray dalab cusub oo ah in Iran ay magdhow siiso dadka lagu dilay 50 sano oo dagaallo, weerarro iyo mudaharaadyo ah.
Tan iyo markii uu khilaafku billowday, Mr Trump wuxuu marar badan u kala wareegayay digniino ku saabsan olole milatari oo ballaaran iyo sheegashooyin ah in heshiis nabadeed dhawaan la gaari karo.
Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa Iran ku tilmaamay ‘gorgortamayaal aad u dhagar badan’
Wareysi la sii daayay goor dambe oo Isniintii ah, wuxuu muujiyey in hubanti la’aantu sii socon karto, isagoo sheegay inuu si fudud “u sii wadi karo” isaga oo u oggolaanaya dhaqaalaha Iran inuu sii xumaado ama uu dalka “si aad iyo aad u adag” u garaaco.
“Waxaan nooc ahaan ku jiraa gorgortan,” ayuu Mr Trump u sheegay Real America’s Voice.
“Waa gorgortamayaal aad u dhagar badan,” ayuu raaciyey.
Kaddib markii uu shalay ka soo laabtay booqasho uu ku tagay Ohio, Mr Trump wuxuu weriyeyaasha u sheegay: “Arrinta Iran si fiican ayay u socotaa, si buuxda oo aad u fiican ayay u socotaa.”
“Waxaan si buuxda u maamulnaa Marinka Hormuz … Qof kale ma jiro, annaga oo keliya,” ayuu yiri.
Madaxweynaha ayaa intaas ku daray: “Mar uun, waxaa laga yaabaa inay wax sameeyaan markaasna si buuxda ayaa loo baabi’inayaa.
“Laakiin hadda, waxaan ku jirnaa meel aad u wanaagsan.
“Waxaan haysannaa waddan 50 sano, dhab ahaantii 51 haddii aad sidaas u eegto, ahaa cagajugleeyaha Bariga Dhexe … haddana ma aha mar dambe cagajugleeyaha Bariga Dhexe.”
Markii wax laga weydiiyay dhacdo bishii hore dhacday oo uu diyaarad ka beddelay Turkiga kaddib walaac ka dhashay warar ku saabsan hanjabaad suurtagal ah oo dil oo uga iman karta Iran, Mr Trump wuxuu soo jeediyey in diyaaradda beddelka ahi laga yaabo inay halis weyn ku jirtay.
“Waxay noqon lahayd diyaaradda aan u malaynayo inay u badan tahay inay bartilmaameedsadaan,” ayuu yiri, kaddib markii The Washington Post ay qortay inuu si qarsoodi ah u raacay diyaarad milatari halkii uu ka raaci lahaa Air Force One hawlgal ku lug lahaa in lagu kala wareejiyo diyaarado isagoo saaran gaari cuntada lagu qaado.
Marinka Hormiz ayaa qaabilsanaa shan-meelood meel qulqulka shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah ee caalamka ka hor dagaalka
Hadalka Mr Rezaei wuxuu ahaa tilmaantii ugu caddeyd ilaa hadda ee muujinaysa in Marinka Hormuz uusan u muuqan mid dhawaan dib loogu furi doono maraakiibta ganacsiga. Axaddii ayaa loo magacaabay ku-xigeenka madaxa hay’adda masuulka ka ah isku dubbaridka amniga iyo siyaasadda arrimaha dibadda ee Iran.
Dagaalka ka hor, marin-biyoodkan wuxuu qaadi jiray shan-meelood meel sahayda shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah ee dunida.
“Ilaa inta Maraykanku uusan beddelin hab-dhaqankiisa islamarkaana uusan aqbalin shuruudaha Iran, Marinka Hormuz lama furi doono,” ayuu Mr Rezaei sheegay, sida ay baahisay wakaaladda wararka Tasnim oo nus-rasmi ah.
Washington si degdeg ah uga hadlin digniintii ugu dambeysay ee Iran.
Kumannaan qof ayaa la dilay tan iyo markii Maraykanka iyo Israa’iil ay 28-kii Febraayo bilaabeen weerarrada ay ku hayaan Iran.
Iran ayaa ka jawaabtay iyadoo duqeymo ku qaaday hanti iyo kaabayaal Maraykan ah oo ku yaal Cumaan, Urdun, Kuwait, Israa’iil, Isutagga Imaaraadka Carabta iyo Sacuudi Carabiya.
Mohammad Reza Naqdi, oo la-taliye u ah taliyaha Ilaalada Kacaanka Iran, ayaa kor u qaaday suurtagalnimada sii xumaansho kale isagoo telefishinka dowladda Iran ka sheegay in ciidanku uu horumarinayo awood uu hawlgallo uga fulin karo “dhulka cadowga”.
“Waxaan u baahanahay inaan awoodno inaan hawlgallada u wareejinno dhulka cadowga, markasta oo arrintaasi loo baahdo lana amro,” ayuu yiri.
“Tani waa sifada mabda’a weerarka ee ay tahay in la gaaro,” ayuu ku daray.