Madaxa gurmadka masiibooyinka ee Kolombiya ayaa ballanqaaday in la sii wadi doono raadinta boqollaal qof oo la la’yahay kaddib dhulgariirkii ugu xoogga badnaa ee dalka ka dhaca qarnigan, xilli samatabbixiyayaashu ay shaqaynayaan xitaa ka dib muddada inta badan dadka badbaaday caadi ahaan lagu helo.
Dhulgariirka cabbirkiisu ahaa 7.4 ayaa ruxay magaalooyinka galbeedka ee Cali iyo Pereira, isagoo burburiyey ku dhowaad 13,000 oo guri oo ku yaalla gobolka qaxwaha laga beero iyo xeebta Baasifigga.
- Advertisement -
Dhulgariirku wuxuu dhacay Isniintii, wuxuuna dilay 281 qof halka uu dhaawacay ku dhowaad 4,000, sida Madaxweyne Abelardo de la Espriella uu u sheegay weriyeyaasha. 379 qof oo kale ayaana weli aan la hayn meel ay ku dambeeyeen.
Kooxaha samatabbixinta ayaa wajahaya rajo sii yaraanaysa oo ah in la helo dad badbaaday, kuwaas oo intooda badan laga soo saaro burburka 72-ka saacadood ee ugu horreeya ka dib dhulgariir.
“Laakiin go’aankayagu waa inaanan waligeen joojin raadinta… Amarku waa inaanan nasan ilaa aan helno dhammaan dadka maqan,” ayuu ku yiri muuqaal ay hay’addiisu xalay daahisay.
Magaalada Cali, qoysaskii guryahoodu burbureen ayaa isugu yimid xeryo ku-meel-gaar ah oo laga sameeyey waddooyinka iyo jardiinooyinka dadweynaha, iyagoo sita wixii agab ah ee ay u suurtagashay inay ka badbaadsadaan.
Duqa magaalada Alejandro Eder ayaa sheegay in sagaal hawlgal oo goobid iyo samatabbixin ahi ay weli socdaan. Wuxuu ku boorriyey dadka deggan agagaarka goobahaas inay aamusnaadaan, si shaqaaluhu ay u dhegeystaan cod kasta oo ka iman kara burburka hoostiisa.
Tirokoobyada dowladda ee la sii daayay shalay subax ayaa diiwaangeliyey ugu yaraan 273 dhimasho, kuwaas oo intooda badan ka dhacay Cali iyo Pereira, oo ah magaalo ku taalla gobolka qaxwaha laga beero, iyo in ka badan 3,800 oo dhaawac ah.
Xogtaas la midka ah waxay muujisay in 377 qof ay weli maqan yihiin.
Shaqaalaha samatabbixinta ayaa dalbanaya aamusnaan iyagoo raadinaya dad badbaaday
‘Waxaan waayey gurigaygii’
Mudane De la Espriella ayaa ku dhawaaqay in masiibadani tahay “xaalad degdeg ah oo dhaqaale” wuxuuna amray saddex maalmood oo baroor-diiq qaran ah.
“Waxaan samayn doonnaa wixii loo baahdo,” ayuu yiri hoggaamiyaha cusub ee la magacaabay, isagoo ballanqaaday in Kolombiya ay “mar kale u soo bixi doonto dal ahaan iyo bulsho ahaanba.”
Magaalada Pereira, Javier Alzate, oo ah cilmi-nafsi yaqaan 79 jir ah, ayaa ka shaqaynayey inuu ka nadiifiyo dusiyeen iyo qaybo culus oo burbur ah oo xannibay albaabka laga galo gurigiisa dhaawacmay.
“Waa arrin aad u murugo badan. Aad bay u xanuun badan tahay. Waxaad shaqaysaa 40 ama 50 sano si aad u iibsato guri yar, adigoo muddadaas oo dhan la halgamaya sidii aad ku heli lahayd. Ugu dambayn waan helay, dhowr maalmood kaddibna wuu baxay,” ayuu yiri. “Waxaan waayey gurigaygii iyo baabuurkaygii.”
Gobolka saboolka ah ee Choco oo ku yaalla xeebta Baasifigga ee Kolombiya ayaa isaguna si daran loo saameeyey, saraakiishuna weli ma qiimeyn qaar ka mid ah bulshooyinkiisa go’doonsan.
Gobolka deriska la ah ee Valle del Cauca, Guddoomiye Dilian Francisca Toro ayaa sheegtay in mas’uuliyiintu ay diiwaangelinayaan guryaha waxyeelladu gaartay iyo kuwa burburay si loo ogaado dhismayaasha weli ammaan u ah in la dego.
“Waa inaan bilownaa shaqada sababtoo ah dadku si fudud uma qaadi karaan inay waddooyinka ku sii nagaadaan intaas ka badan,” ayay tiri.
Dadka deegaanka, ayay intaas ku dartay, waxay mas’uuliyiinta ku leeyihiin: “Haddii aad na siisaan agabka, annagaa shaqada qabsanayna,” iyadoo bulshooyinku isu diyaarinayeen inay ka qaybqaataan dib u dhiska xaafadahooda.
Eey lagu magacaabo Renata ayaa la sidaa kaddib markii laga soo badbaadiyey burburka hoostiisa ee Cali
Dowladdu waxay qiyaasaysaa in in ka badan 12,500 oo guri ay burbureen
‘Kaligood ma aha’
Daafaha Kolombiya, dadka ayaa abaabulay dadaallo gargaar, iyagoo gaarsiinaya biyo, cunto iyo sahay kale xaafadaha burburay, xilli safaf dhaadheer ay ka samaysmeen bannaanka xarumaha lagu deeqo dhiigga.
Dhibbanayaasha dhulgariirka “kaligood ma aha, taasina waa farriinta aan rabno inaan gudbinno,” ayuu AFP u sheegay mid ka mid ah mutadawiciinta isku dubbaridaya deeqaha ee caasimadda Bogota.
“Waxaan halkan u joognaa inaan bixino waxa aan awoodno si ay ugu yaraan u helaan waxyaabaha aasaasiga ah ee ugu badan,” ayay tiri.
Magaalada Cali, fannaan ayaa dadka raadinaya qalbi-dejin u fidiyey habsiin, iyagoo ku dhex jira naxdinta shucuureed ee masiibada.
“Waxaan maraynaa dhaawac nafsiyeed oo wadajir ah, waxaana u malaynayaa in habka ugu wanaagsan ee aan ku caawin karay uu ahaa inaan bixiyo tamarta aan hayo iyo firfircoonida ii hadhay,” ayuu AFP u sheegay.
Mas’uuliyiinta masiibooyinka ayaa sheegay in Kolombiya ay isu diyaarinayso inay qaabbisho kooxo caalami ah oo goobid iyo samatabbixin magaalooyin ah oo ka imanaya Maraykanka, El Salvador, Ecuador iyo Israa’iil.
Madaxweynaha Mexico Claudia Sheinbaum ayaa sheegtay in Kolombiya ay dib u celisay samatabbixiyeyaashii Mexico kaddib markii ay ku andacootay inaysan haysan shahaadadii loo baahnaa.
Maamulka Mudane De la Espriella ayaa wajahaya dhaleeceyn ku saabsan eedeymo sheegaya inuu xanibay kooxaha samatabbixinta ee ka socda dalal ay hoggaamiyaan dowlado bidix u janjeera, eeddaas oo uu beeniyey.
Dhanka kale, Bangiga Adduunka ayaa sheegay inuu sii daayey $200 milyan oo maalgelin degdeg ah si loogu taageero jawaabta Kolombiya ee dhulgariirka, kaas oo toddobaadkan dilay in ka badan 280 qof.
Marka laga soo tago kaalmada dhaqaale, bangigu wuxuu sheegay inuu bilaabay “Qiimeyn Degdeg ah oo Caalami ah oo ku saabsan Khasaaraha ka dhasha Dhulgariirrada (GRADE)” si dowladda loo siiyo qiyaas hore oo ku saabsan khasaaraha dhaqaale loogana caawiyo mas’uuliyiinta hagidda gargaarka iyo dadaallada dib u dhiska.
