Andy Burnham ayaa wajahaya cadaadis degdeg ah oo lagu doonayo inuu fuliyo ballanqaadkii ku jiray barnaamijka doorashada ee Labour, isla markaana uu diido qodis dheeraad ah oo laga sameeyo Badda Waqooyi, kaddib warar sheegaya inuu taageeri karo mashaariic cusub oo saliid iyo gaas ah.
Xulafada hoggaamiyaha cusub ee Labour ayaa sheegaya inuu qorshaynayo inuu xilkiisa ra’iisul wasaarenimo ku bilaabo furitaan “firfircoon” Isniinta, marka uu si rasmi ah xilka ugala wareego Keir Starmer.
Isagoo ka hadlaya Downing Street, Mr Burnham ayaa la filayaa inuu soo bandhigo tallaabooyin loogu talagalay in qoysaska la daalaa dhacaya kharashaadka nolosha la siiyo “fursad ay ku neefsadaan”, isla markaana kobaca dhaqaalaha lagu baahiyo dhammaan qaybaha UK. Hase yeeshee, nuxurka soo-jeedimahaas weli ma cadda.
Wararku waxay sheegayaan in qorshihiisu ka mid noqon karo ansixinta qodis cusub oo saliid iyo gaas ah oo laga sameeyo Badda Waqooyi, iyadoo ra’iisul wasaaraha xilka la wareegaya lagu tilmaamay inuu arrintaas ka qabo “maskax furan”.
Mas’uuliyiin sare oo ka tirsan Xisbiga Green Party ayaa maanta ugu baaqay Mr Burnham inuusan ka tanaasulin waxa ay ku tilmaameen “mid ka mid ah ballanqaadyada ugu waaweyn ee barnaamijka doorashada Labour”.
Xildhibaanka Green Party Adrian Ramsay ayaa yiri: “Andy Burnham wuxuu sheegayaa inuu si dhab ah u qaato dhibaatooyinka cimilada iyo dabiicadda, balse hadalladaas waa in ficil lagu waafajiyaa.
“Xilli hirarka kulaylku ay dalka oo dhan ka sababayaan dhimasho, dabab kaymo iyo cimilo aad u daran, ansixinta qodis cusub oo saliid iyo gaas ah waxay noqon lahayd jawaab si buuxda u qaldan, mana dhimi lahayn biilasha tamarta.”
Baaqan ayaa yimid kaddib olole abaabulan oo toddobaadkii la soo dhaafay ay wadeen kooxo danaynaya arrintan, kaas oo madaxda warshadaha tamarta iyo hoggaamiyeyaasha ururrada shaqaaluhu ay ku daabaceen warqad furan oo ay xildhibaannada Labour kaga codsanayaan inay taageeraan saliidda iyo gaaska Badda Waqooyi.
Waxay sheegeen in wax-soo-saarka gudaha uu yarayn doono ku-tiirsanaanta shidaalka fosilka ah ee laga soo dhoofiyo “gobollo aan degganayn”, halkaas oo soo saaristu keento qiiq-sii-dayn ka badan, waxayna ku doodeen inuu yahay “doorasho cimilada uga mas’uuliyad badan”.
Enrique Cornejo, oo ka tirsan ururka warshadaha Offshore Energies UK, ayaa yiri: “Inta aan sii wadno isticmaalka saliidda iyo gaaska, caqliga saliimka ahi wuxuu ina farayaa inaan mudnaanta siinno wax-soo-saarka gudaha, ilaalinno shaqooyinkeenna oo qiimaha ku sii hayno dhaqaalaheenna, annagoo wax ku soo saarayna qiiq-sii-dayn ka yar tan badeecadaha la soo dhoofiyo.”
Andy Burnham wuxuu bilaabay inuu helo warbixinno kooban oo ku saabsan amniga qaranka ka hor magacaabistiisa rasmiga ah
Dadka dhaliila ballaarinta qodistu waxay ku doodaan in qaabka uu u shaqeeyo suuqa saliidda adduunku ka dhigan yahay in wax-soo-saar dheeraad ah oo ka yimaadda Badda Waqooyi uusan hoos u dhigi doonin biilasha tamarta ee qoysaska, halka kaydadkaas laftoodu ay qaali tahay in la soo saaro.
Sidoo kale ma jirto wax dammaanad ah oo sheegaysa in saliidda cusub ee laga soo saaro Badda Waqooyi ay ku nagaan doonto Britain, oo durba dhoofisa inta badan saliidda laga soo saaro biyaheeda.
Amy Cameron, agaasimaha barnaamijyada ee Greenpeace UK, ayaa sheegtay in oggolaanshaha qodis cusub xilli UK ay “si dhab ah dab u qabsanayso” uu noqon doono “is-khasaare aad u weyn”.
Waxay tiri: “Cilmigu intan kama sii caddaan karo: fursaddeenna ugu wanaagsan ee aan ku xaqiijin karno mustaqbal leh heerkul la adkaysan karo iyo dhaqaale cagaaran oo kobcaya waxay ku xiran tahay inaan si degdeg ah uga guurno shidaalka fosilka ah.
“Ka leexashada jidkaas si loo soo saaro dhibcaha ugu dambeeya ee goob saliideed sii gabaabsi ah — iyadoo aan la dhimin biilasha, aan la abuurin shaqooyin badan ama aan la dammaanad qaadin amniga tamarta — waxay noqon lahayd fal nacasnimo cad ah.”
Saliidda Badda Waqooyi waxay ahayd arrin joogto ah oo khilaaf dhalisa intii uu socday xilka ra’iisul wasaarenimo ee Mr Starmer. Taageerada Conservative-ka ee qodis dheeraad ah ayaa ka caawisay xisbiga inuu bishii hore Scotland ka gaaro guushii ugu horreysay ee doorasho ku-celis baarlamaan muddo ku dhow 50 sano.
Taageeridda mashaariic cusub waxay sidoo kale ku adkayn kartaa Mr Burnham xulashada wasiirka maaliyadda, iyadoo hoggaamiyaha Labour uu shalay sheegay inaan weli wax go’aan ah la gaarin.
Xoghayaha Tamarta Ed Miliband ayaa la rumaysan yahay inuu ka mid yahay musharraxiinta ugu cadcad, wuxuuna si xooggan u difaacay ballanqaadka barnaamijka doorashada Labour ee ku saabsan Badda Waqooyi. Warar kale ayaa sheegaya in taa beddelkeeda Xoghayaha Arrimaha Gudaha Shabana Mahmood loo dooran karo xilkan muhiimka ah.
Isagoo markii ugu horreysay dalka la hadlayay isaga oo ah hoggaamiyaha Labour, Mr Burnham ayaa ka digay in xisbigu wajahayo “fursaddiisii ugu dambaysay ee isbeddel lagu sameeyo”, isagoo ballanqaaday inuu “rajada soo celin doono”.
Wuxuu geli doonaa Downing Street kaddib marka Keir Starmer uu Isniinta u safro Buckingham Palace si uu istiqaaladdiisa ugu gudbiyo Boqorka Britain, Charles.
Mr Burnham ayaa markaas la kulmi doona boqorka si uu u maro xafladda rasmiga ah ee “gacan-dhunkashada”, ugana helo casuumaad uu dowlad ku soo dhiso, ka hor inta uusan Downing Street ka soo bandhigin aragtidiisa dalka.
Diyaargarowgu durba wuu socdaa. Mr Burnham wuxuu bilaabay inuu helo warbixinno kooban oo ku saabsan amniga qaranka, wuxuuna mas’uuliyiinta kala hadlay waxyaabaha uu mudnaanta siinayo dowladda iyo hawlaha ugu horreeya ee uu ka qaybgeli doono isaga oo ra’iisul wasaare ah.
Badenoch oo Burnham ku tilmaantay ‘qof dadka raalli geliya’
Dhanka kale, Kemi Badenoch ayaa weerartay Mr Burnham, iyadoo ku eedaysay inuusan qorshayaashiisa shaacin ka hor Isniinta, waxayna hadalladiisa dadweynaha ee ilaa hadda ku tilmaantay “hadallo aan nuxur lahayn”.
Iyadoo ka soo muuqatay barnaamijka BBC’s Sunday With Laura Kuenssberg, hoggaamiyaha Conservative-ka ayaa sheegtay inay Mr Burnham u aragto “qof dadka raalli geliya”, oo uusan ahayn siyaasi diyaar u ah inuu qaato “go’aanno adag”.
Mr Burnham wuxuu ballanqaaday inuu la shaqayn doono dhammaan xisbiyada, isla markaana uu soo afjari doono dhaqanka Westminster ee siyaasadeed ee “dhibco isku urursiga”.
Hase yeeshee, Mrs Badenoch ayaa sheegtay inay “urursan doonto dhibcaha ugu badan ee suurtagalka ah haddii ay taasi dalka u wanaagsan tahay”.
Waxay ku dartay: “Waxa aanan samayn doonin waa inaan Andy Burnham siiyo jeeg bannaan. Waa nin aan doonayn in lala xisaabtamo ama la weydiiyo su’aalo adag; wuxuu si fudud u doonayaa inuu noqdo qof dadka raalli geliya.”
