Ugu yaraan 36 qof ayaa la dilay kaddib markii diyaarad aan duuliye lahayn ay ku dhufatay suuq ciriiri ah oo ku yaalla gobolka Daarfuur ee Suudaan, sida ay Talaadadii sheegtay hay’adda Dhakhaatiirta Aan Xuduudda Lahayn, iyadoo weerarrada lagu qaadayo goobaha rayidka ay sii kordhayaan, musiibada bani’aadannimo ee dalkaasna ay kasii darayso.
Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan ayaa Isniintii fiidkii bartilmaameedsaday suuqa ku yaalla magaalada Nyala, caasimadda Koonfur Daarfuur, sida ay sheegtay hay’adda gargaarka caafimaadka, oo loo yaqaan magaceeda gaaban ee Faransiiska ah MSF. Duqeyntu waxay sababtay “burbur dhammaystiran,” ayay MSF sheegtay. Weerar kale oo diyaarado aan duuliye lahayn loo adeegsaday ayaa ku dhacay xaafad la deggan yahay.
- Advertisement -
Isbitaalka Waxbarashada Nyala, oo ay MSF taageerto, ayaa Talaadadii helay 36 meyd ah. Ururka ayaa sheegay in 21 ka mid ah dadka dhintay ay xirnaayeen dhar rayid. In ka badan 150 qof oo dhaawac ah ayaa lagu daweeyay qaybta gargaarka degdegga ah, oo ay ku jireen carruur iyo dhibbanayaal badan oo qaba dhaawacyo firidhsan iyo gubashooyin culus.
Ciidanka Taageerada Degdegga ah, ama RSF, oo dagaal kula jira milatariga Suudaan tan iyo Abriil 2023, ayaa sheegay tiro aad uga badan. Waxay sheegeen in 188 qof oo rayid ah ay dhinteen, halka 356 kalena ay dhaawacmeen. Tirooyinkan si madax-bannaan looma xaqiijin karin isla markiiba.
Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan, ama SAF, ayaan ilaa Talaadadii soo saarin wax war ah oo ku saabsan weerarka.
MSF waxay labada dhinac ee dagaallamaya ugu baaqday inay ilaaliyaan rayidka oo ay joojiyaan weerarrada lagu qaadayo suuqyada, guryaha iyo kaabayaasha muhiimka ah ee rayidka.
Duqeynta Nyala waxay daba socotaa weerarro isdaba-joog ah oo lagu qaaday goobaha ay rayidku isugu yimaadaan. Weerar diyaaradeed oo lagu qaaday suuq kale oo magaalada ku yaalla 16-kii Oktoobar ayaa dilay ugu yaraan afar qof, kuwo kalena dhaawacay. Dhacdo kale, ugu yaraan 80 qof ayaa lagu dilay weerar lagu qaaday suuq ku yaalla gobolka Abyei ee u dhow xuduudda Suudaan iyo Koonfur Suudaan.
Qaramada Midoobay ayaa maalmihii u dambeeyay soo werisay duqeymo kale oo diyaarado aan duuliye lahayn loo adeegsaday, kuwaas oo ka dhacay qaybo badan oo Khartuum ah, oo ay ku jirto agagaarka garoonka diyaaradaha caasimadda. Duqeymo ayaa sidoo kale laga soo sheegay Daarfuurta Galbeed, Koonfur Daarfuur iyo Kordofaan Waqooyi.
Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ayaa noqday hub sii badanaya oo loo adeegsado dagaalka sokeeye ee Suudaan. Xafiiska Qaramada Midoobay ee Xuquuqda Aadanaha ayaa sheegay in weerarrada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ay lixdii bilood ee ugu horreeyay 2026 dileen ugu yaraan 1,120 qof oo rayid ah. SAF iyo RSF labadaba waxaa lagu eedeeyay inay fuliyeen hawlgallo khatar geliyay rayidka.
Dagaalka, oo billowday Abriil 2023, ayaa dilay tobannaan kun oo qof, wuxuuna in ka badan 14 milyan oo qof ka barakiciyay guryahooda, taasoo dhalisay mid ka mid ah xaaladaha bani’aadannimo ee ugu daran dunida.
Beesha caalamku way ku fashilantay Daarfuur
Dhiig-bixintii ugu dambeysay waxay ku soo beegmaysaa xilli dowladda Suudaan ay cadaadis ku saarayso beesha caalamka inay la xisaabtanto xadgudubyada ka dhacay Daarfuur. Qabsashadii El Fasher ee RSF waxay rayidka gelisay xaalad ay wajahayaan cunto yari daran, barakac iyo eedeymo baahsan oo xadgudubyo ah.
Nadiir Yuusuf Al-Tayib, safiirka Suudaan u qaabilsan Türkiye, ayaa Talaadadii sheegay in beesha caalamku ku fashilantay inay si dhexdhexaad ah uga jawaabto colaadda, isla markaana aysan wax ku filan ka qaban yareynta dhibaatada rayidka.
Isagoo ka hadlayay kulan diiradda lagu saaray Suudaan oo ay Ankara ku qabatay Hay’adda Cilmi-baarista Siyaasadda, Dhaqaalaha iyo Bulshada, oo loo yaqaan SETA, Al-Tayib wuxuu sheegay in El Fasher ay ku jirtay go’doon buuxa muddo ku dhow 30 bilood. Dadka deggan, ayuu yiri, waxay ku noolaayeen sahay kooban oo hawada lagu gaarsiiyo.
“Qiyaastii 1 milyan oo qof ayaa ku noolaa gargaar ay ciidamada qalabka sida hawada ku gaarsiinayeen. Dadku ma heli karin cunto ku filan, ilaa heer ay ku khasbanaadeen inay cunaan jilif geed,” ayuu yiri.
Al-Tayib wuxuu sheegay in ciidamada dowladda Suudaan ay in ka badan 200 jeer isku dayeen inay jebiyaan go’doominta, balse ay awoodi waayeen inay dib u furaan waddadii magaalada.
“Beesha caalamku waxay arrintan ka qaadatay mowqif eex ah, taasoo ka hor istaagtay in xal loo helo,” ayuu yiri.
RSF waxay qabsatay El Fasher, caasimadda Daarfuurta Waqooyi, 26-kii Oktoobar 2025, kaddib ku dhowaad 18 bilood oo dagaal ah iyo go’doon billowday May 2024. Waxay ahayd magaalada ugu dambeysay ee weyn ee Daarfuur oo weli gacanta ugu jirtay ciidanka Suudaan.
Al-Tayib wuxuu dowlado shisheeye ku eedeeyay inay taageeraan RSF, isagoo sheegay in kooxdu aysan horumarkeeda samayn lahayn haddii aysan helin kaalmo dibadeed. Waxa kale oo uu ku eedeeyay kooxaha hubaysan inay si ula kac ah u bartilmaameedsadeen qabiillo gaar ah oo ku nool El Fasher.
“Waxii ka dhacay El Fasher waa xasuuq,” ayuu yiri.
Wuxuu sheegay in aan weli la ogeyn tirada guud ee dadka lagu dilay El Fasher iyo guud ahaan gobolka Daarfuur.
Al-Tayib waxa kale oo uu sheegay in cadaadis uga yimid Imaaraadka Carabta uu Suudaan ka hor istaagay inay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay u gudbiso warbixinno ku saabsan dilalka. Wuxuu Abu Dhabi ku eedeeyay inay taageerto kooxo hubaysan oo dagaalka ku lug leh, isagoo qiray in eedeymahaas aan la caddayn.
Imaaraadka Carabta ayaa marar badan diiday sheegashooyinka ah inuu taageero RSF.
“Waxaan caddaalad u raadinaynaa Suudaan,” ayuu yiri Al-Tayib, isagoo uga mahadceliyay Türkiye taageeradeeda.
Yaraansho ba’an kaddib qabsashadii RSF
Dh سقوطkii El Fasher wuxuu dib u qaabeeyay isu-dheellitirka colaadda, balse rabshadaha socda iyo burburka adeegyada aasaasiga ah ayaa dadka weli magaalada ku nool ku reebay xaalado quus ah.
Xafiiska Qaramada Midoobay ee Xuquuqda Aadanaha ayaa sheegay in in ka badan 6,000 qof la dilay saddexdii maalmood ee ugu horreeyay kaddib markii RSF ay la wareegtay gacan ku haynta. Warbixinno dambe ayaa diiwaangeliyay dilal, barakicin khasab ah, jirdil iyo tacaddiyo galmo oo loo geystay rayidka.
Qaramada Midoobay ayaa ka digtay in xadgudubyada ka dhanka ah rayidka, oo ay ku jiraan haweenka iyo carruurta, ay sii socdaan, iyadoo tixraacaysa warbixinno ku saabsan dilal toogasho ah iyo tacaddiyo galmo.
Qabsashadii RSF waxay sidoo kale sababtay barakac ballaaran oo magaalada ka dhacay. Tirooyinka qiimeynta bani’aadannimo ayaa muujinaya in ku dhowaad 138,200 qof laga barakiciyay El Fasher iyo deegaannada u dhow intii u dhexeysay 26-kii Oktoobar 2025 iyo 1-dii Maarso 2026.
El Fasher waxaa dagaalka ka hor ku noolaa in ka badan 1 milyan oo qof. Hadda waxaa la rumeysan yahay in dadkeedu ka yar yihiin 70,000.
Dadka weli ku haray magaalada waxay wajahayaan amni-darro joogto ah iyo helitaan aad u xaddidan oo cunto, daryeel caafimaad iyo adeegyada kale ee aasaasiga ah ah. Ka bixitaanka tobannaan kun oo qof ayaa cadaadis dheeraad ah saaray hawlgallada bani’aadannimo ee durba ciriiriga ah ee ka socda guud ahaan Daarfuur.
