Waxaa qoray PERPETUA ETYANG Jimco, Agoosto 7, 2026
Sawir lagu sameeyay AI
Kororka kiisaska qandhada dengue-ga ayaa ku kallifay Mareykanka inuu Kenya ka soo saaro digniin caafimaad oo safar, iyadoo dadka safarka ah loogu baaqay inay taxaddar dheeraad ah ka muujiyaan qaniinyada kaneecada.
Digniin ay soo saartay Safaaradda Mareykanka ee Nairobi, Xarumaha Mareykanka ee Xakamaynta iyo Ka-hortagga Cudurrada (CDC) ayaa Kenya ku daray liiskooda la cusbooneysiiyay ee Ogeysiisyada Caafimaadka Safarka, kaas oo ay ku jiraan dalalka laga soo sheegayo kororka caabuqyada dengue-ga.
Ogeysiisku wuxuu dadka safarka ah kula talinayaa inay taxaddar gaar ah ka muujiyaan gobolka xeebta ee Kenya iyo ismaamullada Wajir iyo Garissa.
“Dengue waa fayras ay kaneecadu gudbiso oo ku badan cimilooyinka kulaylaha iyo kuwa kulaylaha u dhow, kaas oo sababi kara qandho, xanuunno jidheed, lalabbo iyo finan,” ayay safaaraddu sheegtay.
Safaaraddu waxay dadka qorsheynaya inay booqdaan deegaannada uu cudurku saameeyay ku boorrisay inay akhriyaan talooyinka caafimaadka safarka ee CDC’s, isla markaana qaadaan tallaabooyin lagu yareynayo la-kulanka kaneecada.
Tallaabooyinka lagu taliyay waxaa ka mid ah isticmaalka dawo cayayaan-dile ah oo ka diiwaangashan Hay’adda Ilaalinta Deegaanka (EPA), xirashada shaati gacmo-dheer iyo surwaal dhaadheer marka bannaanka la joogo, iyo doorashada hoy leh qaboojiye ama qolal daaqadahooda lagu rakibay shabaqyo.
Digniintan ayaa timid iyadoo hay’adaha caafimaadka Kenya ay la socdaan caabuqyada dengue-ga ee ka jira qaybo dhowr ah oo dalka ah. Cudurka waxaa inta badan faafiya qaniinyada kaneecada Aedes ee cudurka sidda.
Dadka safarka ah ee doonaya macluumaad dheeraad ah ayay Safaaradda Mareykanku kula talisay inay eegaan tilmaamaha caafimaadka safarka ee CDC’s ama la xiriiraan hay’adda ka hor inta aysan u safrin deegaannada uu cudurku saameeyay.
Dengue waa caabuq fayras ah oo ay gudbiso kaneeco cudurka sidda, kaas oo saameeya malaayiin qof oo dunida ku nool.
Dadka laga helo cudurkan waa inay si taxaddar leh u raacaan tilmaamaha caafimaadka, la socdaan astaamahooda, nasashadana mudnaan siiyaan.
Cabitaanka dareere ku filan ayaa muhiim u ah yareynta khatarta dhibaatooyinka caafimaad, halka cunto nafaqo leh ay jirka ka caawin karto inuu soo kabto.
Bukaannadu waa inay sidoo kale la socdaan calaamadaha digniinta ah ee muujinaya in xaaladdu kasii darayso, ayna si degdeg ah u raadsadaan daryeel caafimaad marka loo baahdo.
Iyadoo ku xiran darnaanta cudurka, dhakhaatiirtu waxay ku talin karaan in bukaanka isbitaal la dhigo si si dhow loola socdo loona siiyo daaweyn ku habboon inta uu soo kabanayo.
Bishii Maajo, Ismaamulka Garissa ayaa bilaabay olole ballaaran oo buufin ah si loo xakameeyo qandhada dengue-ga, kaddib markii cudur dhowaan dillaacay uu sababay in dhowr qof oo deegaanka ah la dhigo Isbitaalka Gudbinta ee Ismaamulka Garissa.
Hawlgalkan oo socday laba toddobaad ayaa si rasmi ah u billowday Khamiistii, waxaana loo qorsheeyay inuu ka dhaco goobaha biyo-mareennada, hay’adaha dadweynaha, dugsiyada, suuqyada iyo goobaha kale ee dadweynaha ee guud ahaan magaalada Garissa, iyadoo saraakiisha caafimaadku ay ku hawlanaayeen ciribtirka kaneecada lala xiriiriyay faafitaanka cudurka.
Saraakiisha caafimaadka ayaa sheegay in muunado laga qaaday bukaannada ku jira Isbitaalka Gudbinta ee Ismaamulka Garissa ay xaqiijiyeen caabuqyada qandhada dengue-ga. Cudurka waxaa gudbisa kaneecada Aedes, oo caadi ahaan ku taranta biyaha fadhiya.
Hassan Abdullahi, oo wakiil ka ahaa Sarkaalka Caafimaadka, ayaa saxaafadda u sheegay kaddib markii uu kormeeray daahfurka ololaha buufinta in baaritaanno lagu sameeyay Shaybaarka Qaranka ee Caafimaadka Dadweynaha ay xaqiijiyeen dillaaca cudurka. 40 muunadood oo laga soo ururiyay xarumaha caafimaadka ee dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay, 28 ka mid ah ayaa laga helay qandhada dengue-ga.
