Faafitaanka Ebola ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo ayaa sii dardargelinaya, iyadoo la diiwaangeliyey in ka badan 5,200 oo kiis iyo ku dhowaad 2,500 oo dhimasho ah, maadaama fayrasku ka dheereeyey dadaallada lagu xakameynayo isla markaana uu culays saaray nidaamyada caafimaadka ee horeba u jilicsanaa.
Julien Harneis, isku-duwaha sare ee Qaramada Midoobay u qaabilsan jawaabta Ebola, ayaa Jimcihii sheegay in cudur-faafku uu ku fidayo “si xawli labanlaab ah.” Qiyaastii kala bar dhimashooyinka la soo sheegay ayaa dhacay 20-kii maalmood ee la soo dhaafay, ayuu yiri.
- Advertisement -
“Cudur-faafku si ballaaran ayuu u fidayaa,” Harneis ayaa wariyeyaasha uga sheegay Geneva isaga oo jooga Bunia, oo ah xudunta ugu weyn ee faafitaanka. “Wuxuu ku sii kordhayaa xawaare iyo baaxad ka weyn jawaabta Ebola.”
Dhibaatadu waxay gaartay 56 aag caafimaad oo ku kala yaal lix gobol, taasoo ka dhigaysa faafitaankii Ebola ee ugu weynaa taariikhda Congo. Haut-Uele, Ituri, North Kivu, South Kivu, Bas-Uele iyo Tshopo dhammaantood waa ay saameeyeen, oo ay ku jiraan goobo u dhow xadka Koonfurta Suudaan. Uganda oo daris la ah ayaa iyaduna diiwaangelisay kiisas.
Mas’uuliyiintu waxay si rasmi ah u shaaciyeen faafitaanka 15-kii May, inkastoo saraakiisha caafimaadku aaminsan yihiin in fayrasku uu socday dhowr toddobaad ka hor inta aan la ogaan.
Sannado colaado ah oo ka jiray bariga Congo ayaa sii xoojiyey xaaladda degdegga ah. Kooxo hubeysan ayaa weli firfircoon, awoodda dowladduna way xaddidan tahay, kaabayaasha caafimaadkuna aad bay u liitaan, taasoo adkeynaysa in la aqoonsado kiisaska, la daweeyo bukaannada lana raadraaco dadka ay la kulmeen.
Jawaabtu way la halgameysaa sidii ay ula jaanqaadi lahayd
Dhakhaatiirta Aan Xuduudda Lahayn, oo si weyn loogu yaqaan magaceeda Faransiiska ee MSF, ayaa Jimcihii soo saartay digniin gooni ah, iyadoo ku tilmaantay faafitaanka mid ku socda “heer argagax leh.”
“Cudur-faafkan wuxuu sii wadaa inuu fido, isagoo uga dheereeya sida ay jawaabtu ula socon karto,” ayuu yiri Madaxweynaha MSF, Javid Abdelmoneim.
Harneis wuxuu sheegay in howlgalka si degdeg ah loo ballaariyo ay lama huraan tahay, balse amni darrada, caqabadaha saadka, kheyraadka aan ku filneyn iyo kalsooni darrada qoto dheer ee ka dhex jirta bulshooyinka ay saameeyeen ay gaabiyeen jawaabta.
Qaramada Midoobay ayaa Khamiistii sheegtay in hay’adaha gargaarka bani’aadannimo iyo mas’uuliyiinta Congo ay xoojinayaan shaqada shan meelood oo muhiim ah. Mudnaantaas waxaa ka mid ah in la saddex jibbaaro awoodda daryeelka ammaan ah, in la hagaajiyo la falgalka bulshada, in la laba jibbaaro tirada kooxaha aaska ammaan iyo karaamada leh, in la ballaariyo dabagalka cudurka iyo in la kordhiyo taageerada dadka nugul.
Dowladda Congo ayaa sidoo kale billowday hindisaha “Webiga Congo oo aan lahayn Ebola” iyadoo taageero ka helaysa Qaramada Midoobay iyo la-hawlgalayaasheeda.
Barnaamijku wuxuu ujeedkiisu yahay in la hagaajiyo dabagalka iyo u-diyaargarowga hareeraha Webiga Congo, oo ah marin weyn oo ganacsi iyo gaadiid ah oo dhererkiisu ka badan yahay 1,700 kiiloomitir (1,056 mayl), isla markaana isku xira bulshooyin, suuqyo iyo dhowr gobol.
Tallaalku wuxuu bixinayaa rajo, balse ma jiro dammaanad
Faafitaankan waxaa sababaya nooca Bundibugyo ee Ebola, kaasoo aan hadda u lahayn tallaal la ansixiyey ama daaweyn gaar ah.
Ururka Caafimaadka Adduunka ayaa Khamiistii sheegay inuu Congo u qoondeeyey 70,000 oo qiyaasood oo Ervebo ah. Tallaalkan waxaa loo oggolaaday in loo isticmaalo nooca Zaire ee aadka u badan.
Khubarada tallaalka ee WHO ayaa horraantii bishan ku taliyey in la sameeyo tijaabo bani’aadam oo buuxda si loo caddeeyo in Ervebo uu ka difaaco Bundibugyo Ebola.
Caddaymaha bilowga ah, oo ay ku jiraan natiijooyin ka soo baxay daraasado xoolaha lagu sameeyey, waxay muujinayaan in tallaalku bixin karo difaac gaar ah. Si kastaba, afhayeenka WHO Christian Lindmeier ayaa Jimcihii sheegay in weli aysan caddayn in Ervebo uu dadka ka difaaco nooca Bundibugyo.
Uganda, oo diiwaangelisay 20 kiis iyo laba dhimasho intii uu socday faafitaanku, ayaa bishii hore ku dhawaaqday inay ka xoroowday Ebola.
Shaqaalaha caafimaadka ayaa ka mid ah kuwa cudurka qaaday
Faafitaanku wuxuu qiimo aad u culus ku yeeshay xirfadlayaasha caafimaadka iyo shaqaalaha kale ee hoggaaminaya jawaabta.
Harneis wuxuu sheegay in qiyaastii 160 shaqaale daryeel caafimaad ah ay qaadeen Ebola tan iyo markii faafitaanku billowday, 43 ka mid ahna ay dhinteen.
Ambalaasyada iyo shaqaalaha kale ee jiidda hore ayaa marar badan la weeraray, taasoo sii adkaysay in la gaaro bukaannada lana daabulo agabka caafimaad ee lama huraanka ah.
Harneis wuxuu xaaladaha ay wajahayaan kuwa jawaabta bixiya ee bariga Congo ku tilmaamay “aad u qallafsan,” isagoo tilmaamay amni darrada, nidaam caafimaad oo kala daadsan iyo burburka adeegyada aasaasiga ah.
Xitaa hawsha caadiga ah ee mushaharka shaqaalaha bixintiisa ayaa adkaatay. Nidaamka bangiyada ee Congo oo si dirqi ah u shaqeeya ayaa caqabad ku noqday qaybinta mushaharka dadka ku lug leh jawaabta, ayuu yiri Harneis.
Yaraynta maalgelinta caalamiga ah ayaa sii kordhisay culayska, iyadoo hoos u dhigtay awoodda ururrada gargaarka bani’aadannimo ku dhowaad saddex-meelood meel, ayuu yiri.
Khatarta faafitaan goboleed oo sii ballaaran
Harneis wuxuu sheegay in faafitaanku weli la xakameyn karo, balse keliya haddii shaqaale iyo kheyraad dheeraad ah si degdeg ah loogu diro deegaannada fog.
“Haddii aan bixinno shaqaale dheeraad ah, haddii aan geyno kheyraad badan deegaannada fogfog ee bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, bilo gudahood waxaan yareyn karnaa gudbinta cudurka waxaanan u gudbi karnaa joojintiisa,” ayuu yiri.
Haddii taageeradaas aysan iman, ayuu ka digay, cudur-faafku wuxuu galaafan karaa nololal badan wuxuuna ku sii fidi karaa meelo ka sii fog gudaha Congo iyo dalalka deriska ah.
Wargeyska Axadle Times
La soco waxa ka dhacaya Turkiga,
gobolka ay ku taallo iyo dunida.
I DIIWAANGELI
Waad ka bixi kartaa is-diiwaangelinta wakhti kasta. Marka aad is-diiwaangeliso waxaad oggolaanaysaa Shuruudaha Isticmaalka iyo Siyaasadda Asturnaanta.
Boggan waxaa ilaalinaya reCAPTCHA waxaana khuseeya Siyaasadda Asturnaanta iyo Shuruudaha Adeegga ee Google.
