Axad, Luulyo 26, 2026
Muqdisho (AX) – Dadaallada Soomaaliya ee ku aaddan xaqiijinta Yoolalka Horumarka Waara (SDGs) ayaa si weyn diiradda loogu saaray Madasha Siyaasadeed ee Heerka Sare ee Qaramada Midoobay (HLPF) ee 2026, oo la qabtay intii u dhexeysay Luulyo 7 ilaa 15, iyadoo dowladda federaalku soo bandhigtay Dib-u-eegista Qaran ee Iskaa ah ee Labaad (VNR) ee dalka.
Dhaqdhaqaaqa ururrada shaqaalaha Soomaaliya ayaa sidoo kale ka qayb qaatay dib-u-eegista, isaga oo adeegsanaya Kooxaha Waaweyn iyo Daneeyayaasha Kale (MGoS) ee ay Qaramada Midoobay aqoonsan tahay.
Madasha sannadlaha ah ee Qaramada Midoobay ayaa ah madasha caalamiga ah ee ugu weyn ee lagu qiimeeyo hirgelinta Ajandaha 2030, iyadoo isu keenta dowladaha, hay’adaha Qaramada Midoobay iyo daneeyayaasha kale si loo cabbiro horumarka loona go’aamiyo tallaabooyinka loo baahan yahay si hore loogu sii wado SDGs.
Xiriirka Ururrada Shaqaalaha Soomaaliyeed (FESTU) ayaa ka mid ahaa dhinacyadii lagu casuumay inay ka qayb galaan. Waxa uu ku biiray wafdiga caalamiga ah ee ururrada shaqaalaha oo ay isku dubbariday Isbahaysiga Caalamiga ah ee Ururrada Shaqaalaha (ITUC), iyadoo taageero laga helayo Midowga Yurub.
FESTU ayaa sheegtay in joogitaankeeda uu dhaqdhaqaaqa abaabulan ee shaqaalaha Soomaaliya siiyay cod toos ah oo uu kaga qayb qaato doodaha caalamiga ah ee horumarka waara, isla markaana uu muujiyay muhiimadda ururrada shaqaaluhu u leeyihiin inay shuraako ka noqdaan horumarka qaranka.
Wasiirka Qorsheynta, Maalgashiga iyo Horumarinta Dhaqaalaha, Maxamuud Cabdiraxmaan Sheekh Faarax Beenebeene, ayaa soo bandhigay Dib-u-eegista Qaran ee Iskaa ah ee Soomaaliya, isaga oo faahfaahiyay horumarka uu dalku ka sameeyay fulinta Ajandaha 2030.
Waxa uu soo bandhigay guulaha ilaa hadda la gaaray, caqabadaha weli jira iyo baahida loo qabo iskaashiyo xooggan si loo dardargeliyo xaqiijinta SDGs.
Dr. Cabdisalaam Cabdiraxmaan Maxamed, agaasimaha guud ee Xafiiska Qaranka ee Tirakoobka Soomaaliya (SNBS), ayaa wasiirka ku wehliyay madasha, wuxuuna soo bandhigay xogta tirakoobka ee saldhigga u ahayd dib-u-eegista. Waxa kale oo uu sharraxay hannaankii wadatashiga ee lagu diyaariyay warbixinta qaranka.
Intii lagu guda jiray dib-u-eegista qaran ee Soomaaliya, Xoghayaha Guud ee FESTU, Cumar Faaruuq Cismaan, ayaa madasha kala hadlay isaga oo ku hadlaya magaca Kooxda Weyn ee Shaqaalaha iyo Ururrada Shaqaalaha, kaddib casuumaad uu ka helay madaxweynaha Golaha Dhaqaalaha iyo Bulshada ee Qaramada Midoobay (ECOSOC).
“Horumar waara lama gaari karo haddii aan si buuxda loo ixtiraamin xuquuqda aasaasiga ah ee aadanaha iyo xuquuqda shaqaalaha ee caalamku aqoonsan yahay. Waxaan ku baaqayaa in la xoojiyo ilaalinta suxufiyiinta, lana qaado tallaabo adag oo lagu soo afjarayo isla xisaabtan la’aanta dembiyada laga galo,” ayuu yiri Cismaan.
Waxa uu sidoo kale ku baaqay in la kordhiyo tallaabooyinka lagu horumarinayo shaqo hufan, lagu ballaarinayo ilaalinta bulshada ee loo dhan yahay, laguna taageerayo nabad-dhisidda iyadoo loo marayo wada-hadal bulsho oo loo dhan yahay.
Cismaan ayaa sheegay in yoolalkaasi ay aasaas u yihiin horumarka waara iyo xaqiijinta in koboca dhaqaale uu gaaro dhammaan qaybaha bulshada.
Ka soo muuqashada FESTU ee madasha ayaa timid kaddib bilo ay ka qayb qaadanaysay hannaanka qaran ee Soomaaliya ee dabagalka, hirgelinta iyo dib-u-eegista SDGs.
Iyadoo la shaqaynaysa 12-ka urur shaqaale ee xubnaha ka ah, xiriirku wuxuu ka qayb galay wadatashiyadii loo adeegsaday diyaarinta dib-u-eegista. Xafiiska Qaranka ee Tirakoobka Soomaaliya (SNBS), oo hoos taga Wasaaradda Qorsheynta, Maalgashiga iyo Horumarinta Dhaqaalaha, ayaa hoggaaminayay hannaanka.
FESTU ayaa sheegtay inay soo gudbisay talooyin matalayay mudnaanta shaqaalaha, kuwaas oo ay ka mid yihiin shaqo hufan, xuquuqda aadanaha iyo shaqaalaha, ilaalinta bulshada, wada-hadalka bulshada, isbeddel caddaalad ah iyo arrimo kale oo la xiriira horumarka qaranka.
“Qaar badan oo ka mid ah talooyinkayaga ayaa lagu daray warbixintii ugu dambeysay ee dib-u-eegista, taas oo muujisay qiimaha hannaan loo dhan yahay oo ku dhisan wada-hadal bulsho,” ayay FESTU raacisay.
Ka hor soo bandhigista Soomaaliya, FESTU iyo Isbahaysiga Caalamiga ah ee Ururrada Shaqaalaha ITUC ayaa daahfuray Warbixinta Dalka Soomaaliya ee ku saabsan Xaqiijinta Yoolalka Horumarka Waara.
Dukumentigu wuxuu qeexayaa mudnaanta shaqaalaha Soomaaliyeed, wuxuuna ku baaqayaa heshiis bulsho oo cusub oo shaqaalaha udub-dhexaad uga dhigaya horumarka qaranka. Waxa uu shaqo hufan, xuquuqda shaqaalaha, wada-hadalka bulshada iyo ilaalinta bulshada u aqoonsanayaa tiirarka aasaasiga ah ee lagu fulinayo Ajandaha 2030.
Waxa kale oo uu ku baaqayaa in si wax-ku-ool ah loo hirgeliyo Barnaamijka Qaran ee Shaqo Hufan ee Soomaaliya’s iyo in si dhow loola jaanqaado Qorshaha Isbeddelka Qaranka (NTP). Warbixintu waxay diiwaangelinaysaa horumarka lagu gaaray wada-hadalka bulshada, waxayna faahfaahinaysaa mudnaanta iyo dalabaadka dhaqdhaqaaqa ururrada shaqaalaha Soomaaliya, kaas oo ay ku tilmaamayso dhaqdhaqaaqa bulsho ee xubinnimada ku dhisan ee ugu weyn dalka.
Marka laga soo tago fadhiyada waaweyn ee madasha, wafdiga FESTU wuxuu ka qayb galay doodo mowduucyo gaar ah ku saabsan iyo kulamo laba geesood ah oo lala yeeshay saraakiil sare oo Qaramada Midoobay ah, wakiillo dowladeed iyo ururrada bulshada rayidka ah.
Wadahadalladaasi waxay sahamiyeen siyaabaha lagu xoojin karo doorka shaqaalaha iyo ururrada shaqaalaha ee ajandaha caalamiga ah ee horumarka waara, lagu ballaarin karo shaqo hufan, lagu ilaalin karo xuquuqda aasaasiga ah ee goobta shaqada, laguna xoojin karo wada-hadalka bulshada. Waxay sidoo kale ka hadleen badbaadada suxufiyiinta, xorriyadaha dimuqraadiyadeed iyo fagaareyaasha madaniga ah.
“Dhaqdhaqaaqa ururrada shaqaalaha Soomaaliya wuxuu wax-ku-biirin mug leh ku sameeyay oo keliya ma aha Dib-u-eegista Qaran ee Iskaa ah ee Labaad ee dalka, balse sidoo kale diyaarinta Qaab-dhismeedka cusub ee Iskaashiga Horumarka Waara ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya. Waxaa naga go’an inaan sii wadno la shaqaynta Qaramada Midoobay, dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada xubnaha ka ah federaalka iyo shuraakada kale si loo horumariyo caddaaladda bulshada, shaqo hufan, xuquuqda aadanaha iyo shaqaalaha, iyo sharciyo shaqaale oo horusocod ah,” ayay xustay.
FESTU ayaa sheegtay in Soomaaliya ay sidoo kale samaysay horumar muuqda intii u dhexeysay Dib-u-eegisteedii Qaran ee Iskaa ah ee koowaad iyo tan labaad, iyadoo tilmaantay ka qaybgal ballaaran iyo ka-qaybqaadasho qoto dheer oo ay shaqaalaha iyo daneeyayaasha kale ku lahaayeen guud ahaan hannaanka dib-u-eegista qaran.
“Xaqiijinta Yoolalka Horumarka Waara waxay u baahan tahay ka qaybgalka buuxa oo macnaha leh ee shaqaalaha iyo ururrada matala,” ayuu ururka shaqaaluhu adkeeyay.
Xiriirku wuxuu ballanqaaday inuu sii wadi doono iskaashiga uu la leeyahay shuraakada heer qaran, heer gobol iyo heer caalami, isagoo codadka shaqaalaha Soomaaliyeed ku haynaya xudunta horumarka waara, mudnaantoodana si adag uga mid dhigaya ajandaha qaranka ee dalka.
