By: Yusuf Said HersiSaturday June 20, 2026
Qaybta 1-aad: Hordhac
Markii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu dib ugu soo laabtay madaxtooyada bishii May 2022, Soomaaliya waxay ku jirtay xilli ay hareeyeen caqabado isku mar taabanaya amniga, siyaasadda, dhaqaalaha, iyo dhismaha dowladnimada. Tan iyo markaas, hoggaankiisa waxaa hareeyay labadaba ammaano iyo eedeymo, kuwaas oo si weyn u qaabeeyay doodda siyaasadeed ee dalka.
Taageerayaasha dowladda waxay ku doodaan in maamulka Xasan Sheekh uu mudnaanta siiyay dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, hagaajinta xiriirka dibadda, iyo dadaallada lagu adkeynayo hay’adaha dowladda. Laakiin mucaaradka iyo qaar ka mid ah falanqeeyayaasha siyaasadda waxay ku adkeysanayaan in Soomaaliya ay weli ku jirto xaalad aan degganeyn oo siyaasadeed iyo amni.
Qaybta 2-aad: Doorashooyinka iyo Khilaafaadka Siyaasadeed
Mid ka mid ah mowduucyada ugu kulul ee lagu muransan yahay waa nidaamka doorashooyinka. Siyaasiyiin badan oo mucaarad ah ayaa muujiyay walaac ku saabsan jihada loo raacayo doorashooyinka soo socda iyo sida loo heli karo heshiis ay dhammaan dhinacyadu ku qancaan.
Dhaliilayaasha Madaxweynaha waxay sheegayaan in mudnaanta koowaad ay ahayd in la abuuro is-afgarad siyaasadeed oo qaran. Sida ay qabaan, haddii aan la helin heshiis ballaaran, waxaa sii xoogeysan kara khilaafka siyaasadeed iyo kalsooni darrada u dhexeysa dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Taageerayaasha dowladda, dhankooda, waxay ku adkaysanayaan in dib-u-habeynta nidaamka doorashada ay tahay tallaabo lama huraan ah oo lagu dhisayo hannaan dimuqraadi ah oo waara.
Qaybta 3-aad: Amniga iyo Xaaladda Gobollada
Markii Xasan Sheekh xilka la wareegay, dowladda federaalka waxay la kulmeysay caqabado amni oo muddo dheer soo jiitamayay. Waxa ay bilowday howlgallo ciidan oo ka dhan ah Al-Shabaab, iyadoo ay garab siinayaan ciidamada qaranka, dadka deegaanka, iyo saaxiibada caalamiga ah.
Si kastaba, dadka dhaliila dowladda waxay tilmaamayaan in qaybo badan oo dalka ka mid ah ay weli ka dhacaan weerarro joogto ah iyo halis amni. Waxay sidoo kale ku doodaan in dowladda aysan weli si buuxda gacanta ugu hayn dhammaan deegaannadii ay rajeyneysay in ay maamusho.
Aragtidaas waxaa ka soo horjeeda taageerayaasha dowladda, kuwaas oo sheegaya in dagaalka ka dhanka ah kooxda hubeysan uu yahay mid waqti dheer qaadanaya, isla markaana aan lagu cabbiri karin oo keliya inta deegaan ee hal mar la maamulo.
Qaybta 4-aad: Siyaasadda Arrimaha Dibadda
Su’aasha ah “Yuu isku haleynayaa Xasan Sheekh?” ayaa ka mid noqotay kuwa sida joogtada ah looga doodo siyaasadda Soomaaliya.
Turkiga ayaa ka mid ah saaxiibbada ugu muhiimsan ee Soomaaliya dhinacyada amniga, tababarka ciidamada, kaabayaasha dhaqaalaha, iyo maalgashiga. Dowladda Turkiga waxay door muuqda ku lahayd taageerada Soomaaliya sanadihii u dambeeyay.
Shiinaha sidoo kale wuxuu Soomaaliya kala shaqeeyaa arrimo la xiriira horumarinta dhaqaalaha, ganacsiga, iyo mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha, inkastoo saamayntiisa dhanka amnigu aysan la mid ahayn tan Turkiga.
Sidoo kale Soomaaliya waxay xiriir dhow la leedahay waddamada reer galbeedka sida Mareykanka, Midowga Yurub. Dalalkan waxay bixiyaan taageero dhaqaale, mid amni, iyo mid siyaasadeed.
Falanqeeyayaal badan ayaa aaminsan in Xasan Sheekh uusan ku tiirsanayn hal dal oo keliya, balse uu isku dayayo inuu ilaaliyo xiriirro kala duwan oo uu la yeesho Turkiga, Mareykanka, Midowga Yurub, waddamada Carabta, iyo dalal kale oo muhiim u ah Soomaaliya.
Qaybta 5-aad: Aragtida Reer Galbeedka
Waxaa jira warar iyo falanqayn kala duwan oo ku saabsan sida reer galbeedku u arkaan siyaasadda Soomaaliya. Qaar ka mid ah falanqeeyayaasha siyaasadda waxay rumeysan yihiin in waddamada reer galbeedku mararka qaar muujiyaan walaac ku saabsan khilaafaadka siyaasadeed, hannaanka doorashada, iyo wada-shaqeynta dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Dhanka kale, xiriirka rasmiga ah ee dowladda Soomaaliya iyo saaxiibada reer galbeedka ayaa sii socday intii uu Xasan Sheekh xilka hayey, iyadoo taageero dhaqaale iyo mid amni ay wali socoto.
Sidaa darteed, ma sahlana in si guud loo yiraahdo reer galbeedku way diidan yihiin ama way taageersan yihiin dhammaan siyaasadaha dowladda. Xaaladdu waa mid ka adag taas, isla markaana ku xiran arrimo badan oo siyaasadeed iyo amni.
Gunaanad
Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu Soomaaliya ku hoggaaminayaa xilli adag oo ay isla socdaan dagaal ka dhan ah kooxaha hubeysan, dib-u-habeyn siyaasadeed, iyo dadaallo lagu dhisayo dowladnimo adag. Taageerayaashiisu waxay ku ammaanaan dadaalladiisa amniga iyo diblomaasiyadda, halka mucaaradku ay ku dhaliilaan heshiisyada siyaasadeed, maamulka dalka, iyo nidaamka doorashooyinka.
Su’aasha ugu weyn ee weli taagan ayaa ah in dowladda hadda jirta ay awoodi doonto inay gaarto heshiis siyaasadeed oo ballaaran, xoojiso amniga, isla markaana u diyaar garowdo kala-guur siyaasadeed oo deggan marka ay soo socdaan doorashooyinka.
___________________________
Yusuf Said Hersi[email protected]
