Faafitaanka Ebola ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo ayaa ku sii fidaya si ka dheereeya cudur-faafeed kasta oo hore oo xanuunkan ah, taasoo sare u qaadaysa cabsi ah in uu u gudbi karo xuduudo dheeraad ah, ayuu ka digay madaxa Ururka Caafimaadka Adduunka.
“Waa inaan si daacad ah u hadalnaa: cudur-faafeedkan aad buu uga fog yahay in la xakameeyo,” ayuu Agaasimaha Guud ee WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus u sheegay kulan degdeg ah oo ku saabsan qalalaasahan.
- Advertisement -
“Wuxuu helay bilow aad u weyn, annaguna weli waxaan ku jirnaa isku dayga inaan la jaanqaadno.”
Digniintiisa ayaa timid kadib markii DRC ay Isniintii sheegtay in in ka badan 2,300 oo qof ay dhinteen ku dhowaad 5,000 oo kiis oo la soo sheegay dhexdeeda, taasoo ka dhigaysa faafitaankan kii ugu dhimashada badnaa taariikhda dalka.
Cudurkan ayaa gaaray gobollada waqooyi iyo bari halkaas oo awoodda dowladda ay xaddidan tahay, xarumaha caafimaadkuna ay yar yihiin, isla markaana kooxo hubeysan oo fara badan ay ka howlgalayeen tobannaan sano.
Kulankii Talaadada ayaa ahaa kii labaad ee ay yeeshaan guddiga degdegga ah ee WHO tan iyo markii uu 17-kii May u kala saaray faafitaankan inuu yahay Xaalad Degdeg ah oo Caafimaadka Dadweynaha ah oo Walaac Caalami ah leh, taasoo ah heerka labaad ee ugu sarreeya ee digniinta hay’adda.
Waqtiga ay soo bixi doonaan talooyinka guddiga weli ma cadda.
Hay’adda caafimaadka ee Qaramada Midoobay waxay hadda ku qiimeyneysaa khatarta caafimaadka dadweynaha inay tahay “mid aad u sarreysa” guud ahaan DRC, “mid sarreysa” gudaha Uganda iyo dalalka kale ee deriska ah, halka ay “hooseyso” inta kale ee Afrika iyo dunida oo dhan.
Sawir-sharraxeed sharxaya fayraska Ebola, laga bilaabo qaadista cudurka ilaa bogsasho ama dhimasho
Mas’uuliyiintu waxay diiwaangeliyeen kiisas ka jira lix gobol oo DRC ah, oo ay ku jiraan deegaanno u dhow xadka Koonfurta Suudaan, iyo sidoo kale dalka deriska ah ee Uganda.
“Khatarta faafitaan dheeraad ah oo gudaha dalka ah iyo mid caalami ahba weli way sarreysaa,” ayuu yiri Mudane Tedros.
“Wuxuu ku socdaa xawaare ka dheereeya faafitaan kasta oo Ebola ah oo hore,” ayuu raaciyay, sida ku xusan qoraalka hadalladiisa.
Faafitaankii DRC ee 2018-2020 ayaa horay loogu aqoonsanaa kii ugu xumaa ee dalka soo mara. Waxa uu dilay 2,299 qof 3,381 kiis oo la xaqiijiyay, sida ay muujinayaan tirooyinka WHO ee laga soo qaatay xogta Congolese-ka.
Cudur-faafeedkii Ebola ee ugu weynaa ee diiwaangashan ayaa ku dhuftay galbeedka Afrika intii u dhexeysay 2013 iyo 2016, isaga oo galaaftay in ka badan 11,300 oo nolol ah, inta badanna ka dhacay Liberia, Sierra Leone iyo Guinea.
Horaantii bishan, WHO waxay sheegtay in ay weli suurtagal noqon karto in faafitaankan la xakameeyo muddo saddex bilood gudahood ah.
Tan iyo markaas, si kastaba ha ahaatee, calaamado ayaa muujinayay sii xumaan, iyadoo fayrasku ku faafay gobol lixaad.
“Marka laga hadlayo qorshaha xiga ee saddexda bilood, haa, haddii la helo kheyraadka lagama maarmaanka ah, waxaan u maleynayaa inay suurtagal noqon doonto in taas la sameeyo,” ayuu maamulaha dhacdada ee WHO Thierno Balde wariyeyaasha uga sheegay Geneva isaga oo xiriir muuqaal ah kula hadlayay kana soo gudbinayay Bunia ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo.
Jawaabta la bixinayo waxay wajahaysaa dhaqaale yari: WHO waxay heshay qiyaastii 60% lacagta $115 milyan (€99m) ee ay sheegtay in loo baahan yahay si wax looga qabto faafitaankan.
Si kastaba ha ahaatee, hawlgallada xakameyntu way sii ballaaranayaan, iyadoo 400 sariirood oo dheeraad ah la rakibay labadii toddobaad ee la soo dhaafay, ayuu yiri Mudane Balde.
