Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa sheegay inuu Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin kala hadli doono “si aad u dhow” geerida la soo wariyay ee farsamayaqaan shaybaar, xilli Washington ay Moscow ku cadaadinayso inay bixiso warbixin ka cad dhacdada.
Mas’uuliyiinta Ruushka ayaa beeniyay sheegashooyinka ah in la hirgelinayo tallaabooyin ka hortagga daacuunka, waxayna isku dayeen inay yareeyaan warbixinnada ku saabsan dhacdo ka dhacday machad ka hortagga daacuunka oo ku yaalla gobolka Irkutsk ee Siberia toddobaadkii hore.
- Advertisement -
Hase yeeshee, walaaca ka jira Maraykanka ayaa sii xoogaystay, iyadoo Xoghayaha Arrimaha Dibadda Marco Rubio uu Ruushka ku boorriyay inuu shaaciyo macluumaad dheeraad ah.
“Waxaan ku dhiirrigelinaynaa Ruushka inuu noqdo mid daahfuran oo uu dunida la wadaago macluumaad dheeraad ah, si dhammaanteen aan uga falcelinno si waafaqsan oo habboon,” ayuu Mr Rubio sheegay intii uu booqashada ku joogay Iceland.
Madaxa Hay’adda Caafimaadka Adduunka ayaa isaguna Moscow ugu baaqay inay bixiso warbixin buuxda.
“Wadaagista xogta ee waqtigeeda ku habboon, dhammaystiran oo daahfuran, sida waafaqsan Xeerarka Caafimaadka Caalamiga ah, waa lama huraan si loo caddeeyo warbixinnada is khilaafsan loona suurtageliyo qiimeyn sax ah oo khataraha caafimaadka dadweynaha ee iman kara,” ayuu madaxa WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus ku qoray X.
Mas’uuliyiinta Ruushka ayaa yareeyay warbixinnada ku saabsan dhacdo ka dhacday machad ka hortagga daacuunka oo ku yaalla gobolka Irkutsk ee Siberia’s toddobaadkii hore
Mr Trump ayaa markii dambe xaqiijiyay inuu qorsheynayo inuu arrintan kala hadlo Mr Putin.
“Haa, waxaan leeyahay wicitaan jadwalaysan,” ayuu Madaxweyne Trump u sheegay weriyeyaasha Aqalka Cad markii la weydiiyay inuu horey Mr Putin ugala hadlay arrintan. Wuxuu sheegay in wada hadalku dhici doono “si aad u dhow.”
Wargeyska The Wall Street Journal ayaa wariyay in Wasaaradda Arrimaha Dibadda Maraykanka ay Ruushka u dirtay farriin diblomaasiyadeed oo sir ah, oo loo yaqaan demarche, taas oo uga digaysa in qarinista faahfaahinta ay jebin doonto waajibaadkiisa caafimaad ee caalamiga ah.
Sababta geerida ‘lama go’aamin’
Warbaahinta Ruushka ee People of Baikal ayaa Jimcihii sheegtay in haweeneyda geeriyootay, oo lagu magacaabay Darya Shipilova kuna jirtay 28 jir, laga yaabo inay daacuunka sambabada ka qaadday tuubo tijaabo oo jabtay.
Warbixino kale ayaa soo jeediyay in geerideedu ay la xiriiri karto shil ka dhacay gudaha shaybaarka.
People of Baikal ayaa sidoo kale sheegtay in ilaa 200 oo qof oo laga yaabo inay la kulmeen la geliyay karantiil.
Hase yeeshee, mas’uuliyiinta Ruushka ayaa sheegay in aan la xaqiijin sababta geerida. Hay’adda kormeerka caafimaadka ee Rospotrebnadzor ayaa sidoo kale beenisay sheegashooyinka ku jira dukumenti internetka lagu faafiyay oo sheegayay in tallaabooyin gaar ah la soo rogay.
“Waxaan rabnaa inaan caddeyno in dukumentiga iyo macluumaadka laga hadlayo aysan ka iman ilo rasmi ah isla markaana ay yihiin kuwo aan sax ahayn,” ayay hay’adda kormeerku ku sheegtay Telegram.
Mas’uuliyiintu waxay sheegeen in baaritaannadii dhimashada ka dib aan wax caddeyn ah laga helin cudurka.
Guddoomiyaha gobolka Irkutsk Igor Kobzev ayaa sheegay in kormeer ay samaysay Rospotrebnadzor lagu soo gabagabeeyay in haweeneydu u geeriyootay oof-wareen, halka sababta geeridu ay weli ahayd “lama go’aamin”.
Hay’adda Caafimaadka Adduunka ayaa sheegtay in khatarta Irkutsk ay tahay “dhexdhexaad ilaa hoose” iyadoo lagu salaynayo macluumaadka la heli karo
“Wax nooleyaal yaryar oo la xiriira shaqada xirfadeed ee haweeneyda da’da yar lagama helin muunadaheeda bayooloji,” ayuu yiri, isagoo intaas ku daray in shaqaale kale oo machadka ka tirsan aanu daryeel caafimaad raadsan tan iyo geerideeda.
WHO ayaa sheegtay in war cusub oo ay shalay ka heshay Ruushka uu tilmaamay in “aan wax kiis ah oo cudurkan khatarta ah laga diiwaangelin magaalada Irkutsk.”
Sida ku xusan warbixinta cusub, Ruushku wuxuu furay baaritaan cudur-faafineed oo ku saabsan “kiis oof-wareen ah oo laga qaaday bulshada” kaas oo ku lug lahaa shaqaale ka tirsan machadka Irkutsk. Mas’uuliyiintu waxay aqoonsadeen dadkii uu la xiriiray waxayna diyaariyeen la socod caafimaad iyo baaritaanno shaybaar.
“Natiijooyinka baaritaannadu waxay muujiyeen inaan cudur-sidayaasha cudurrada faafa ee khatarta ah laga helin midkoodna dadkii la xiriiray,” ayay warbixintu sheegtay, sida ay WHO u soo xigatay.
Khatarta ‘dhexdhexaad ilaa hoose’
Hay’adda caafimaadka ee Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in macluumaadka la heli karo uu muujinayo in khatarta Irkutsk ay tahay “dhexdhexaad ilaa hoose”. Afhayeenka WHO Christian Lindmeier ayaa weriyeyaasha ku sugan Geneva u sheegay in hay’addu ay sii waddo inay si dhow ula socoto horumarrada.
Daacuunku waa cudur bakteeriyo ah oo yeelan kara dhowr nooc. Daacuunka sambabada ayaa ah kan ugu faafidda badan, wuxuuna ku gudbi karaa qaabka neefsashada, halka daacuunka burooyinka uu gudbiyaan boodada cudurka sidda.
Daacuunka sambabada wuxuu weeraraa sambabada wuxuuna noqon karaa mid dilaa ah haddii aan daaweyn hore la helin, sida ay WHO sheegtay.
Mr Trump ayaa sheegay in Maraykanku diyaar u yahay inuu Ruushka caawiyo haddii gargaar loo baahdo.
Jawaab u muuqatay dalabkaas, hay’adda kormeerka caafimaadka Ruushka ayaa sheegtay in Moscow ay diyaar u tahay inay Maraykanka ka caawiso wax ka qabashada dillaacyada cudurrada faafa ee u gaarka ah.
Waxay tilmaantay xaalad jadeeco oo “si weyn uga sii dartay” saddex gobol oo Maraykan ah, iyo sidoo kale “kiis daacuun oo dhimasho sababay” oo laga diiwaangeliyay New Mexico bishii Juun.
Kiisaska jadeecada ayaa kordhay xilligii maamulka Trump, kaas oo Robert F Kennedy Jr, oo shaki ka qaba tallaallada, uu ka yahay xoghayaha caafimaadka.
Shir caalami ah oo ku saabsan daacuunka iyo cudurrada kale ee faafa ayaa sidoo kale loo qorsheeyay inuu ka dhaco Irkutsk 21-ka iyo 22-ka Oktoobar. Qabanqaabiyayaashu waxay sheegeen in munaasabaddu ay “aan xiriir la lahayn geeridii dhowaan ee shaqaale ka tirsanaa machadka ka hortagga daacuunka.”