In ka badan 30 dal, oo ay ku jiraan Ireland, Britain iyo Canada, ayaa cambaareeyay fulinta xukunnada dilka ee Iran ay ku ridday dibadbaxayaasha, iyagoo ku eedeeyay jamhuuriyadda Islaamiga ah inay ciqaabta dilka u adeegsanayso caburinta mucaaradka.
Bayaan wadajir ah oo ay taageertay diblomaasiga ugu sarreeya Midowga Yurub ayay dalalku ku sheegeen inay “si adag u cambaareynayaan fulinta joogtada ah ee xukunnada dilka ee dibadbaxayaasha iyo adeegsiga ciqaabta dilka” ee Iran.
- Advertisement -
“Adeegsiga ciqaabta dilka si loo aamusiiyo mucaaradka, loo cabsi geliyo bulshooyinka looguna ciqaabo shakhsiyaadka adeegsanaya xuquuqdooda aadanaha marna lama cudurdaaran karo,” ayaa lagu yiri bayaanka.
“Shacabka Iran waa inay xor u ahaadaan inay adeegsadaan xuquuqdooda ku aaddan xorriyadda hadalka iyo isu imaatinka nabadeed iyagoo aan cabsi qabin,” ayuu raaciyay.
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iran Abbas Araghchi ayaa diiday dhaleeceynta
Australia, New Zealand, France, Italy, Germany iyo dalal kale oo badan oo Yurub ah ayaa ugu baaqay Iran “inay si degdeg ah u joojiso adeegsiga ciqaabta dilka isla markaana sii deyso dhammaan dadka si sharci darro ah loo xiray”.
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iran Abbas Araghchi ayaa dhaleeceyntaas iska fogeeyay, isagoo yiri: “Dalal ay ka mid tahay France waa inay joojiyaan inay dunida ka wacdiyaan ‘xuquuqda aadanaha’ iyo sharciga caalamiga ah.
“Munaafaqnimadu waa mid cad oo ceeb leh.”
Qoraal uu ku daabacay X, Mr Araghchi wuxuu ku daray: “Taageeradiinna xasuuqa Israel ka waddo Gaza – iyo gardarrada ay ku hayso Iran – waxay burburisay wax kasta oo saldhig anshaxeed ah oo aad moodayseen inaad haysateen.”
Madaxa xuquuqda ee Qaramada Midoobay Volker Türk ayaa sheegay in xukunka dilka ay Tehran u adeegsanayso ‘inay cabsi geliso’
Bayaankani wuxuu ka tarjumayaa walaaca isa soo taraya ee Qaramada Midoobay iyo ururrada xuquuqda aadanaha ka qabaan kororka weyn ee xukunnada dilka bilihii u dambeeyay, kaddib dibadbaxyadii dalka oo dhan ee looga soo horjeeday dowladda ee ka dhacay Iran horaantii sannadkan iyo billowgii dagaalka Bariga Dhexe bishii February.
Horaantii August, madaxa xuquuqda ee Qaramada Midoobay Volker Türk ayaa sheegay in Tehran ay xukunka dilka u adeegsanayso “inay cabsi geliso”.
Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in ugu yaraan 56 qof la dilay tan iyo 19 March iyagoo lagu soo oogay eedeymo la xiriira amniga qaranka, oo ay ku jiraan 27 qof oo kiisaskoodu la xiriireen dibadbaxyada.
In ka badan 100 kale ayaa wajahaya halista dil lagu fuliyo iyaga oo lagu soo oogay eedeymo la mid ah, ayuu yiri Mr Türk.
Qaramada Midoobay iyo kooxaha xuquuqda ayaa sidoo kale walaac ka muujiyay maxkamadeyn aan caddaalad ahayn iyo qiraallo lagu helay khasab.
Dhammaadkii December sannadkii hore, dhaqdhaqaaq dibadbax oo markii hore uu kiciyay sare u kaca qiimaha nolosha ayaa isu beddelay mudaharaadyo ballaaran oo looga soo horjeedo dowladda.
Mas’uuliyiinta Iran ayaa sheegay in ay dhinteen in ka badan 3,000 oo qof, balse waxay rabshadaha ku eedeeyeen “falal argagixiso” oo sida la sheegay ay abaabuleen Mareykanka iyo Israel.
Kooxaha xuquuqda ee fadhigoodu ka baxsan yahay Iran ayaa sheegay tiro dhimasho oo aad uga badan, waxayna sheegeen in ciidamada ammaanku rasaas ku fureen dibadbaxayaasha.
“Toddoba bilood ka dib xasuuqyadii waaweynaa ee loo geystay shacabka Iran, kuwaas oo kacay si ay u dalbadaan caddaalad iyo karaamo, nidaamku wuxuu weli sii wadaa daadinta dhiigga isagoo fulinaya tiro sii kordheysa oo xukuno dil ah,” ayuu Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Faransiiska Jean-Noël Barrot ku yiri qoraal uu ku daabacay X oo la socday bayaanka.
Mareykanka iyo Israel ayaa 28 February weerar wadajir ah ku qaaday Iran, taasoo dhalisay dagaalka Bariga Dhexe.
Tan iyo markaas, xarigga iyo fulinta xukunnada dilka ayaa kordhay dalka oo dhan, iyadoo kiisasku ku xiran yihiin labadaba colaadda iyo dibadbaxyada.
Iran waxay dishay in ka badan 2,150 qof sannadkii hore, sida ay sheegtay Amnesty International, taasoo mar kale ka dhigtay, farqi aad u weyn, dalka ugu badan ee xukunnada dilka fuliya dunida marka laga reebo China.
