Iran ayaa la daalaa dhacaysa sidii ay u soo gelin lahayd batrool ku filan oo daboola yaraanta wax-soo-saarka gudaha, maadaama go’doomin badeed oo Maraykanku saaray ay ka hor istaagayso soo dejinta, sida uu sheegay sarkaal sare oo Iiraani ah.
“Wax-soo-saarka batroolka ee gudaha ma filna, go’doominta badeed ee Maraykankuna waxay ka dhigan tahay inaanan awoodin inaan soo dejinno shidaalka,” ayuu Madaxweyne Ku-xigeenka Mohammad Jafar Ghaempanah u sheegay wakaaladda wararka rasmiga ah ee IRNA.
- Advertisement -
Hadalladiisa ayaa yimid iyadoo safaf dhaadheer ay ka samaysmeen xarumaha shidaalka ee dalka Iran maalmihii u dambeeyay, taas oo sii xoojisay calaamadaha muujinaya in dagaalka kala dhexeeya Maraykanka uu cadaadis isa soo taraya saarayo dhaqaalaha Tehran.
Isniintii, madaxa shaqaalaha ee Madaxweynaha Iran Masoud Pezeshkian, Mohsen Haji-Mirzaei, ayaa sheegay in dib loo qiimeyn doono qoondada shidaalka balse ma bixin faahfaahin dheeraad ah.
Mr Ghaempanah waxa uu sidoo kale weeraray nidaamka Iran ee qaybinta batroolka sida weyn loo kabay, isagoo ku dooday in uu abaalmariyo dadka leh dhowr gaari isla markaana ka reebo kuwa aan baabuur lahayn.
“Batroolka si caddaalad ah looguma qaybiyo dalka oo dhan. Dadka leh gaadiid badan ayaa ka faa’iidaysta kabka, halka kuwa aan haysan gaari aanay waxba helin,” ayuu yidhi.
Iran waa mid ka mid ah kuwa ugu waaweyn dunida ee soo saara shidaalka, waxayna leedahay qaar ka mid ah qiimayaasha shidaalka ee ugu jaban meel kasta, balse tobannaan sano oo kabka batroolka oo deeqsinimo leh ayaa ka dhigay isku day kasta oo lagu beddelayo nidaamka mid siyaasiyan xasaasi ah.
Ra’iisul wasaaraha Qatar ayaa la filayaa inuu u safro Tehran isagoo qayb ka ah dadaal dib loogu soo noolaynayo diblomaasiyadda lagu doonayo in lagu soo afjaro dagaalka.
Qatar, oo ah deriska Khaliijka ee Iran isla markaana xulafo la ah Maraykanka, ayaa door ka qaadatay dhexdhexaadin qarsoodi ah oo u dhexaysa labada dhinac ee iska soo horjeeda. Waxay sidoo kale gacan ka geysatay xaqiijinta xabbad-joojintii Juun, taas oo si kooban u joojisay dagaalka.
Gaadiidka saliidda ee mara Marinka Hormuz ayaa hoos ugu dhacay heerkii ugu hooseeyay saddexdii bilood ee u dambeeyay, iyadoo Isniintii ay halkaas mareen shan milyan oo foosto maalintii, sida ay muujinayaan xogtii ugu dambaysay ee la socodka maraakiibta.
Kahor dagaalka, qiyaastii 20 milyan oo foosto oo saliid cayriin ah maalintii ayaa mari jiray marinka.
Ilaalada Kacaanka ee Iran ayaa Talaadadii sheegtay in Iran iyo Cumaan ay ku heshiiyeen sida loo qaybsanayo maamulka marin-biyoodka iyo dakhligiisa. Hase yeeshee ilo sare oo Iiraani ah ayaa markii dambe sheegay in dalalku weli ka wada hadlayaan faahfaahinta heshiis kasta.
Ra’iisul Wasaaraha Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman al-Thani
Xoghayaha Maaliyadda Maraykanka Scott Bessent ayaa Isniintii faahfaahiyey qorshayaal ku saabsan “neef-qabatin dhaqaale” oo lagu sameeyo Iran. Si kastaba ha ahaatee, Madaxweynaha Iran Masoud Pezeshkian ayaa Talaadadii sheegay in cunaqabateyntii ugu dambeysay “aanay waxba gaadhi doonin”.
In kasta oo duqeymihii cirka ee hore ee dagaalka ay si weyn u wiiqeen ciidamada militari ee caadiga ah ee Iran, haddana Tehran waxay haysataa awood ku filan oo gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn ah si ay u beegsato dalalka Khaliijka ee martigeliya saldhigyada militari ee Maraykanka iyo inay u hanjabto maraakiibta shidaalka qaada ee mara marinka.
Ra’iisul Wasaaraha Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman al-Thani ayaa inta uu booqashada ku joogo Tehran ka wada hadli doona sii wadista dadaallada dhexdhexaadinta Doha iyo horumarro kale oo ka socda gobolka, sida uu sheegay afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iran Esmaeil Baghaei.
Xoghayaha Maaliyadda Maraykanka Scott Bessent ayaa toddobaadkii hore ballanqaaday ‘cunaqabateyntii ugu adkayd taariikhda’ ee ka dhan ah Iran
Afhayeen u hadlay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Qatar ayaa ku sheegay X in wada-hadalladu ay sidoo kale ka hadli doonaan xorriyadda isu-socodka badda ee Marinka Hormuz iyo baahida loo qabo in dib loogu soo celiyo xaaladdii jirtay ka hor 28 Febraayo. Wuxuu sheegay in dooduhu ay ku jiri doonaan dadaallo lala galayo saraakiisha Iran si “loo dejiyo xiisadda loona abuuro xaalado ku habboon wada-hadal.”
“Heshiis lala gaaro Cumaan oo ku saabsan Marinka Hormuz weli lama dhamaystirin,” ayaa isha sare ee Iiraaniga ahi u sheegtay Reuters, iyadoo sheegtay in wada-xaajoodyadu ay weli ka socdaan qodobbada heshiis suurtagal ah.
Xisaabtan ayaa u muuqday mid khilaafsan hadalladii Sarreeye Guuto Hossein Mohebbi, afhayeenka Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah, kaas oo sheegay in Iran iyo Cumaan ay “gaadheen natiijooyin ay labada dhinacba aqbali karaan” oo ku saabsan maareynta marinka iyo dakhligiisa.
Mr Mohebbi ayaa sheegay in marin-biyoodku uu sii ahaan doono mid xiran ilaa Washington ay ka fuliso dalabaadka Tehran ee ku xusan xabbad-joojinta ku-meelgaarka ah, ama heshiis-fahamka, oo ay labada dal saxeexeen bishii Juun ka hor inta aanu burburin.
Dalabaadkaas waxaa ka mid ah qaadista go’doominta Maraykanku ku hayo dekedaha Iran, magdhow iyo ka qaadista cunaqabateynta.
Wararkii ugu dambeeyay ee Bariga Dhexe
Markab shidaal sida oo uu haleelay ‘madfac aan la garanayn’
“Madfac aan la garanayn” ayaa toddobaadkan ku dhacay markab shidaal sida oo marayay Marinka Hormuz, taas oo dhalisay dab markii dambe la damiyey, sida ay sheegtay hay’ad badeed oo British ah.
“Maamullada maxalliga ah ayaa soo sheegay in markab shidaal sida uu haleelay madfac aan la garanayn, taas oo dab qabadsiisay markabka, dabkaas oo tan iyo markaas la damiyey,” ayay tiri United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO).
Dhacdadan ayaa ka dhacday meel u dhow magaalada xeebta Cumaan ee Khasab, waxaana Talaadadii loo soo sheegay UKMTO, ayay hay’addu sheegtay.
Wax dhaawac ah ma soo gaarin shaqaalihii markabka, dhacdaduna ma keenin waxyeello deegaan oo la soo sheegay, ayay raacisay.
Mas’uuliyiintu waxay baarayaan waxa sababay weerarka, ayay hay’addu sheegtay.
Ogeysiiska internetka lagu daabacay ma sheegin jinsiyadda markabka shidaalka sida iyo halka uu ku sii jeeday.
Hay’adda Caalamiga ah ee Badaha ee Qaramada Midoobay ayaa diiwaangelisay 70 dhacdo oo ka dhacay Marinka Hormuz tan iyo 28 Febraayo, iyadoo ay ku dhinteen 19 badmaax.
Kumannaan kale ayaa sidoo kale ku dhintay, badankoodna Iran iyo Lubnaan, tan iyo markii Maraykanka iyo Israa’iil ay weerarro ku qaadeen Iran. Ujeeddooyinka la sheegay ee hawlgalkan waxay ahaayeen in laga hortago in Tehran hesho hub nukliyeer ah, in laga caawiyo Iiraaniyiinta inay xukunka ka tuuraan dowladdooda, iyo in la burburiyo barnaamijka gantaallada ee dalka.
