Iyadoo walaacyada amniga ay sare u kacayaan guud ahaan Waqooyiga Atlantic-ka, isla markaana cadaadisyada dhaqaale ay gudaha dalka ka sii xoogaysanayaan, dadka Iceland ayaa Sabtida u codeyn doona in dib loo bilaabo wada-hadallada ku biirista Midowga Yurub, afti la filayo in lagu kala baxo farqi aad u yar.
Warqadda codbixintu kama codsanayso 400,000-ka qof ee dalka deggan inay isla markiiba go’aan ka gaaraan xubinnimada Midowga Yurub. Halkii, codbixiyayaashu waxay go’aamin doonaan in dowladdu dib u furto wada-hadallada Brussels oo ay eegto shuruudaha suuragalka ah ee ku biirista, oo ay ku jirto arrinta aadka loogu muransan yahay ee xuquuqda kalluumeysiga.
- Advertisement -
“Tani waa fursad, ma aha go’aan kama dambays ah,” ayay Ra’iisul Wasaare Kristrun Frostadottir u sheegtay AFP, iyadoo aftida ku tilmaantay waddo horseedaysa “haa” yareyneysa khatarta.
“Sidan waxaad miiska ku helaysaan heshiis, waxaadna awood u yeelanaysaan inaad aragtaan dhammaan su’aalaha, iyo jawaabaha su’aalaha oo dhan ee halkan ina horyaalla,” ayay tiri.
Codbixiyayaasha waxaa la weydiin doonaa inay kaga jawaabaan ‘Haa’ ama ‘Maya’ hal su’aal oo keliya: “Miyay tahay in Iceland dib u billowdo wada-hadallada ku biirista Midowga Yurub?”
Eraybixintaas gadaasheeda waxa ku jira dood ka weyn oo ku saabsan in Iceland ay sii waddo inay jidkeeda gaarka ah ku socoto mise ay mustaqbalkeeda si dhow ugu xirto ururka ka kooban 27-ka dal.
Xafiisyada Wafdiga Midowga Yurub ee Iceland ee Reykjavik
Codka ‘Haa’ wuxuu dhaqaajin doonaa wada-hadallo lala galo Brussels. Heshiis kasta oo ku biiris ah oo dambe ayaa markaas loo gudbin doonaa codbixiyayaasha afti labaad, waxaana sidoo kale u badan inay u baahan doonto isbeddello lagu sameeyo dastuurka Iceland, iyo ansixinta dalalka xubnaha ka ah Midowga Yurub.
Iceland waxay codsatay inay ku biirto ururkaas sanadkii 2009, kaddib burburkii bangiyadeeda iyo dhaqaalaheeda intii lagu jiray qalalaasihii dhaqaale ee 2008.
Wada-hadallada ku biiristu waxay billowdeen 2010 balse waa la hakiyay 2013 kaddib markii xukuumad shaki ka qabta Midowga Yurub ay talada la wareegtay.
Wax badan ayaa is beddelay tan iyo markii wada-hadalladaas la hakiyay.
“Midowga Yurub wuxuu eegayaa hareeraha, wuxuu dhammeystirayaa heshiisyo uu la galayo Hindiya iyo Mercosur. Waxaan aragnaa isbeddello ku yimid jawiga caalamka marka ay timaaddo sida dadku canshuuraha uga dhigayaan hub,” ayay tiri Frostadottir.
Su’aal kala qeybineysa
Dhaqaalaha Iceland si xooggan ayuu uga soo kabtay, inkastoo lacagtoodu weli is bedbeddesho. Isla waqtigaasna, qoysasku waxay wajahayaan sicir-barar joogto ah iyo kharashyo amaah oo aad u sarreeya. Bangiga dhexe ayaa kor u qaaday dulsaarka saddex jeer ilaa hadda sanadkan, isagoo gaarsiiyay sideed boqolkiiba, taas oo euro-ga ka dhigaysa fursad soo jiidasho leh qoysaska deynta badan lagu leeyahay.
Ka baxsan dhaqaalaha, duullaanka Ruushka ee Ukraine iyo dib ugu soo noqoshada dagaalka Yurub ayaa gilgilay fikradihii mudada dheer laga haystay amniga.
Hanjabaadaha Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ee la wareegista Greenland ee deriska la ah ayaa sii xoojiyay walaacyadaas. Iceland waxay ku taallaa goob istiraatiiji ah oo ku dhow aagga Arctic-hoosaadka, ciidan u gaar ahna ma laha, waxayna ku tiirsan tahay NATO iyo heshiis difaac oo laba geesood ah oo ay la gashay Maraykanka sanadkii 1951.
“Qalalaasaha juqraafi-siyaasadeed ee aan dhowaan aragnay ma aha sababta asaasiga ah ee aftidan. Laakiin dabcan, walaacyadaasi waxay saameyn ku leeyihiin dooda,” ayuu Professor Eirikur Bergmann oo ka tirsan Jaamacadda Bifrost u sheegay AFP.
“Gaar ahaan gardarrada loo muujiyay Greenland ayaa walaac weyn ka abuurtay Iceland waxayna sababtay in dad badan oo halkan jooga ay hakad galaan oo dib u qiimeeyaan halka ay Iceland ku habboon tahay,” ayuu raaciyay.
Sahannada ra’yiga ayaa muujinaya in codbixiyayaashu weli si adag ugu kala qaybsan yihiin xiriirka dalka uu la leeyahay Midowga Yurub.
Vilborg Inga Magnusdottir oo ah shaqaale xafiis ayaa sheegtay inay u aragto sabab yar oo looga tago nidaamka hadda jira.
“Maxaan u dooneynaa inaan galno Midowga Yurub? Maxaan ka faa’iideyn lahayn iyadoo xaaladdu mar hore wanaagsan tahay?” ayay 33-jirkan u sheegtay AFP.
Hrafnkell Gudnason ayaa qaba aragti taas ka soo horjeedda wuxuuna qorsheynayaa inuu u codeeyo ‘Haa’.
“Waxay sii noqonaysaa mid khatar badan in dal yar uu ka bannaanaado Midowga Yurub,” ayuu yiri la-taliyahan iyo dhaqaha fardaha ah ee 59 jirka ah.
“Waxaan u maleynayaa inay ka ammaan badan tahay inaad qayb ka noqoto qoys weyn.”
Is-afgarad laga gaari karo kalluumeysiga?
Kalluumeysigu wuxuu hubaal ahaan xukumi lahaa wada-hadal kasta oo mustaqbalka dhaca. Wax-soo-saarka badda ayaa ka ah qiyaastii 40 boqolkiiba dhoofinta badeecadaha Iceland, halka warshaddu ay weli si dhow ugu xiran tahay aqoonsiga qaran ee dalka.
Nus qarni kaddib “Dagaalladii Kalluunka” ee ugu dambeeyay ee u dhexeeyay Iceland iyo Britain, muwaadiniin badan weli diyaar uma aha inay Brussels u dhiibaan xitaa xakameyn xaddidan oo ku saabsan biyihii ay u halgameen inay xaqiijiyaan.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir, oo si adag u taageerta Midowga Yurub, ayaa sidoo kale sheegtay in Reykjavik ay dalban doonto “gacan-ku-heyn madax-bannaan oo ku saabsan dhammaan kalluumeysiga” wada-hadal kasta oo dib loo billaabo.
Mowqifkaas wuxuu adkaan lahaa in lala waafajiyo Siyaasadda Kalluumeysiga Wadajirka ah ee hadda jirta ee Midowga Yurub.
Brussels inta badan way ka fogaatay inay faragelin ku sameyso dooda aftida balse waxay dirtay calaamado dhiirrigelin leh, oo ay ku jirto su’aasha siyaasiyan xasaasiga ah ee kalluumeysiga.
Midowga Yurub ahaan, ku soo biirinta dal hodan ah oo xasilloon oo horey si qoto dheer ugu dhex milmay suuqa mideysan isagoo maraya Aagga Dhaqaalaha Yurub waxay bixin lahayd tusaale awood leh oo ku saabsan siyaasaddiisa ballaarinta, waxayna xoojin lahayd mowqifkiisa gobol istiraatiiji ahaan muhiim ah.
