Saynisyahannadu waxay sheegeen in heerkulkii badda ee jabiyay rikoodhada guud ahaan Yurub uu inta badan sababay isbeddelka cimilada ee ka dhashay bini’aadamka, iyagoo ka digay in kulaylkan aan caadiga ahayn uu cadaadis sii kordhaya saarayo nidaamyada deegaanka ee badda iyo bulshooyinka xeebaha.
Badaha ku hareeraysan Yurub waxaa saameeyay isla kulaylka aadka u daran ee xagaagan qabsaday inta badan qaaradda.
- Advertisement -
Bishii Luulyo, celceliska heerkulka Badda Mediterranean-ka wuxuu gaaray 27C — waana kii ugu sarreeyay ee bishaas abid la diiwaangeliyo — halka booyad badeed oo ka baxsan xeebta Mallorca ay cabbirtay 33C horraantii Agoosto.
Falanqayn ay samaysay kooxda World Weather Attribution (WWA) ayaa lagu ogaaday in isbeddelka cimilada ee ka dhashay bini’aadamka uu ku daray qiyaastii laba darajo oo kululayl ah Badda Mediterranean-ka iyo ku dhowaad 1.4C badaha ku xeeran Galbeedka Yurub. Kooxdu waxay adeegsataa habab ay dib-u-eegis ku sameeyeen khubaro kale si ay u baarto sida kululaanshaha caalamigu u saameeyo dhacdooyinka cimilo aadka u daran.
Sida lagu sheegay falanqaynta, heerkulkii ugu sarreeyay ee sanadkan laga diiwaangeliyay bariga iyo galbeedka Badda Mediterranean-ka, iyo sidoo kale xeebaha Bay of Biscay iyo xeebta Iberian, waxay ahaan lahaayeen “ku dhowaad wax aan suurtagal ahayn” la’aanta isbeddelka cimilada ee ka dhashay bini’aadamka.
Badda Celtic Sea, oo ka baxsan Ireland iyo Britain, heerkullada ku jira heerka ugu daran waxay dhici lahaayeen kaliya qiyaastii hal mar qarni gudaheed haddii xaaladaha cimiladu ahaan lahaayeen kuwo aanay saameyn hawlaha bini’aadamku, ayay cilmi-baarayaashu ogaadeen.
Badaha sii kululaanaya waxay kordhiyaan huurka iyo heerkulka habeenkii ee deegaannada xeebaha. Waxa kale oo ay siin karaan tamar dheeraad ah duufaannada xooggan ee dhaca dabayaaqada sanadka.
Haweeney ayaa adeegsanaysa dallad si ay isaga difaacdo qorraxda intii lagu jiray hir kulayl ah oo ka dhacay Milan, Talyaaniga xagaagan
Sii-daynta gaasaska aqalka dhirta lagu koriyo, oo inta badan ka dhalata gubista shidaalka fosil-ka, ayaa kor u qaaday celceliska heerkulka meeraha ilaa qiyaastii 1.4C ka sarreeya heerarkii ka hor kacaankii warshadaha, sida ay sheegtay Hay’adda Saadaasha Hawada Adduunka.
Bartaas hore ee kululaanaysa ayaa u oggolaanaysa nidaamyada cadaadiska hawada ee sarreeya ee ka dambeeya hirarka kulaylka inay keenaan heerkullo xitaa ka sarreeya.
Koror degdeg ah oo ku yimaadda heerkulka badda ayaa sababi kara dhimasho ballaaran oo ku timaadda nooleyaal ay ku jiraan coral-ka, iyagoo sidoo kale carqaladeynaya sahayda cunnada ee shimbiraha iyo naasleyda isla markaana saameyn ku faafinaya silsiladaha cuntada oo dhan.
John Bruno, oo ah khabiir ku takhasusay deegaanka badda kana tirsan Jaamacadda North Carolina, ayaa sheegay in noocyo qaar ay u sii guurayaan waqooyi iyagoo raadinaya biyo qabow, inkasta oo kuwa kale aysan lahayn awood ay si degdeg ah ula qabsadaan.
“Waxaan si degdeg ah ugu sii dhowaaneynaa xuduudaha noolaha ee ugu dambeeya ee la qabsan kara noocyo badan,” ayuu yiri.
Falanqaynta WWA ayaa qiyaastay in xaaladaha hirarka kulaylka badda ay sanadkan saameeyeen qiyaastii 90% Bay of Biscay iyo 80% galbeedka Badda Mediterranean-ka.
Adduun aan lahayn kululaanshaha caalamiga ah, ayay cilmi-baarayaashu sheegeen, tiradu waxay u dhowaan lahayd 40%.
