Waxaa qoray Nuri AdenKhamiis Agoosto 13, 2026
In ka badan 500 oo arday ayaa ka qalin-jabiyay Machadka Daraasaadka Amniga iyo Istaraatiijiyadda ee Soomaaliya dufcaddiisii ugu horreysay abid, taasoo ah tallaabo taariikhi ah oo ka mid ah dadaalka dowladda ee lagu dhisayo hay’ado amni oo ka xirfad badan, karti leh isla markaana si falanqayn ku dhisan u shaqeeya.
- Advertisement -
Qalin-jabiyayaashu waxay dhammaystireen saddex barnaamij oo uu bixiyo machadka, kaas oo hoos taga Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka (NISA).
Madaxweyne Hassan Sheikh Mohamud ayaa ka qayb galay munaasabaddii Arbacada, wuxuuna u hambalyeeyay qalin-jabiyayaasha, isaga oo ugu baaqay inay aqoontooda waxbarasho iyo xirfaddooda shaqo uga faa’iideeyaan horumarinta amniga, xasilloonida iyo hay’adaha dowladeed ee Soomaaliya.
Hassan ayaa sheegay in hay’adaha amniga dalka ay u baahan yihiin shaqaale leh aqoon adag, karti xirfadeed iyo awood hawlgal. Wuxuu ku tilmaamay maalgelinta tayeynta dadka mid laf-dhabar u ah horumarinta hay’ado amni qaran oo wax-ku-ool ah.
Madaxweynaha ayaa sidoo kale ammaanay dib-u-habeynta lagu sameeyay machadka, isaga oo xusay horumarka laga sameeyay manhajkiisa, heerarkiisa tacliimeed iyo barnaamijyada tababarka xirfadeed.
Agaasimaha NISA Mahad Salad, Wasiirka Amniga Gudaha Senator General Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil Fartaag, Wasiirka Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare Faarax Sheekh Cabdulqaadir iyo Guddoomiyaha Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed Maxamed Maxamuud Maxamed ayaa ka qayb galay munaasabadda. Saraakiil ciidan iyo amni, aqoonyahanno, macallimiin, qalin-jabiyayaal iyo marti kale ayaa sidoo kale goobjoog ahaa.
Dhisidda waax amni oo xirfad leh
Qalin-jabintan ayaa ku soo beegmaysa xilli Soomaaliya ay weli wajahayso xaalad amni oo cakiran, oo ay ku jiraan weerarrada al-Shabaab, oo ah koox argagixiso oo ku xidhan al-Qaacida isla markaana bartilmaameedsata goobaha dowladda, milatariga iyo rayidka.
Ciidamada amniga Soomaaliya ayaa wada hawlgallo ka dhan ah kooxda, iyaga oo si tartiib tartiib ah u qaadaya mas’uuliyad weyn oo ku saabsan amniga qaranka. Isla mar ahaantaana, dowladda ayaa ka shaqaynaysa hagaajinta qaab-dhismeedka taliska, awoodaha sirdoon, isku-duwidda hawlgallada iyo heerarka xirfadeed ee hay’adaheeda amniga.
Xaaladdaas dhexdeeda, barnaamijyada daraasaadka amniga iyo istaraatiijiyadda ee machadka waxaa loogu talagalay inay isu geeyaan diyaarinta hawlgalka iyo aqoonta tacliimeed iyo falanqayneed.
Machadka oo la aasaasay 2019, waxaa loo sameeyay in lagu xoojiyo aqoonta xirfadeed iyo awoodaha shaqaalaha ka adeegaya hay’adaha amniga Soomaaliya.
Barnaamijyadiisu waxay taabanayaan qaybaha ballaaran ee daraasaadka amniga iyo istaraatiijiyadda, oo ay ku jiraan amniga qaranka, qorshaynta istaraatiijiyadeed, sirdoonka, khilaafaadka, qiimaynta khatarta, maamul-wanaagga amniga iyo adkaysiga hay’adaha.
Diiradda la saarayo waxbarashada rasmiga ah waxay ka tarjumaysaa dadaal ballaaran oo lagu xirfadaysiinayo laguna hay’adeynayo waaxda amniga ee Soomaaliya. Tababarka, aqoonta takhasuska leh iyo go’aan-qaadashada ku salaysan caddeymaha ayaa sii kordhaya in loo arko kuwo muhiim u ah dhisidda awood hay’adeed oo waarta.
Laga bilaabo tababar hawlgal ilaa awood istaraatiijiyadeed
Dufcaddii ugu horreysay ee ka qalin-jabisa machadka waxay Soomaaliya siinaysaa kayd cusub oo shaqaale ah oo aan ku qalabaysnayn oo keliya hawlgallada amniga, balse sidoo kale leh awoodda shaqada falanqayneed iyo istaraatiijiyadeed ee saldhigga u ah amniga qaranka.
Dowladdu sidoo kale waxay xoogga saartay tiknoolajiyada casriga ah iyo tababarka xirfadeed iyada oo dooneysa inay abuurto hay’ado amni oo awood u leh inay ka jawaabaan hanjabaadaha isbeddelaya.
Marka la eego Soomaaliya, hawshu kuma eka oo keliya hawlgallada furimaha dagaalka. Amni waara wuxuu ku xiran yahay hay’ado awood u leh ururinta iyo falanqaynta sirdoonka, aqoonsiga hanjabaadaha soo baxaya, isku-duwidda jawaabaha iyo taageeridda maamul amni oo isla xisaabtan leh.
Sidaas darteed, qalin-jabintani waxay ka dhigan tahay wax ka badan dhammaadka kooras waxbarasho. Waxay qayb ka tahay dadaal ballaaran oo lagu horumarinayo tayeynta dadka iyo aasaaska hay’adeed ee looga baahan yahay u gudbidda Soomaaliya ee nidaam amni qaran oo ka xirfad badan isla markaana isku filan.
