Haween Soomaaliyeed oo abaaruhu barakiciyeen ayaa fadhiya Xarunta Nafaqada ee Feynuus oo ku taalla duleedka caasimadda Muqdisho, Soomaaliya Arbacada, Agoosto 19, 2026. (Sawirka AP/Farah Abdi Warsameh)
MUQDISHO, Soomaaliya — Dhibaatada gaajada ee Soomaaliya ayaa sii xoogaysanaysa iyadoo lix milyan oo qof ay wajahayaan cunto-yari ba’an, hase yeeshee Barnaamijka Cuntada Adduunka ayaa haya oo keliya qayb yar oo ka mid ah maalgelintii uu haystay 2022, xilligaas oo jawaabtiisii degdegga ahayd ay ka caawisay in laga hortago macaluul, sida madaxa ku-meelgaarka ah ee hay’addu uu u sheegay The Associated Press.
- Advertisement -
“Waxaan qaban karnaa oo keliya waxa ugu yar ee aasaasiga ah,” ayuu Carl Skau, ku-simaha agaasimaha fulinta ee WFP, sheegay Arbacadii xilli uu booqanayay xarun nafaqo oo ku taalla duleedka Muqdisho. “Waxaan carruurta siinaynaa oo keliya agabkan nafaqada kuwa sida dhab ah ugu daran ee ugu daran.”
Skau ayaa sheegay in dhimista gargaarka caalamiga ah iyo in lacagtii deeq-bixiyeyaasha loo leexiyay xaalado kale oo bani’aadantinimo ay ka dhigeen WFP mid aan awoodin inay ballaariso hawlaheeda Soomaaliya.
Malaayiin qof oo halis ku jira balse gargaar aad uga yar
WFP waxay qiyaastay in 1.9 milyan oo carruur Soomaaliyeed ah oo ka yar 5 jir ay sanadkan la kulmi doonaan nafaqo-darro ba’an. Ku dhowaad 500,000 oo ka mid ah ayaa la filayaa inay u baahan doonaan daaweyn degdeg ah oo loogu talagalay nafaqo-darrada ba’an ee daran. Qaramada Midoobay waxay sheegtay in qiyaastii 30% dadka dalka ay wajahayaan heerar halis ah oo cunto-yari ah.
“Waxaan haysanay kheyraad 10 jeer ka badan inta aan hadda haysanno,” ayuu Skau yiri isagoo dib u xusuusanaya xaaladdii degdegga ahayd ee gaajada ee 2022, taas oo ka dambeysay abaar daba dheeraatay. “Waxaan awoodnay inaan faragelinno, waxaana ka hortagnay macaluul ka dhacda halkan Soomaaliya.”
“Waxaan ognahay waxa dhacaya, awooddii waan leenahay, waayo-aragnimadii wax uga qabashada arrintanna waan leenahay. Waxa keliya ee aan hadda u baahan nahay waa kheyraadkii si aan taas u sameyno.”
Saamaynta dhibaatadii ugu dambeysay — oo ay hurinayaan abaar, colaad iyo barakac baahsan — ayaa ka muuqata Xarunta Caafimaadka Feynuus ee degmada Kahda ee Muqdisho. Tobannaan haween ah oo sita dhallaanno ayaa ku sugayay gargaar geed weyn hoostiis ama isugu ciriiriyay balakoonka dhismaha ka samaysan biraha jiingadda ah.
Gudaha, shaqaalaha caafimaadka ayaa carruurta gelinayay suun buluug ah oo miisaanka lagu qaado, ka baarayay calaamadaha nafaqo-darrada, isla markaana qaybinayay cunto daaweyn ah.
Hooyo quus taagan oo ka sheekaynaysa xaaladdeeda
Xaliimo Maxamed Xasan, oo ah hooyo leh lix carruur ah, ayaa ku socotay ku dhowaad 3 kiiloomitir (2 mayl) si ay u gaarto xarunta iyadoo sidata cunuggeeda 4 jirka ah ee nafaqo-darradu hayso. Iyadoo uur leh oo daallan, waxay sheegtay inay laba maalmood cunto la’aan ahayd. Cuntadii ugu dambeysay ee ay cuntay waxay ahayd bariis cad oo keliya.
Shaqaalaha caafimaadka ayaa cunugga siiyay cunto gaar ah oo nafaqo badan leh. Xasan waxay sheegtay in carruurteeda kale ay iyaguna nafaqo-darro hayso, balse aanay awoodin inay dhammaantood xarunta keento.
“Ma awoodin inaan wada qaado dhammaantood,” ayay tiri.
Xasan waxay sheegtay inay afar bilood ka hor ka soo qaxday gobolka Shabeellaha Hoose ee Soomaaliya kaddib markii ninkeeda uu u dhintay nafaqo-darro. Markii cuntada iyo biyuhu sii yaraadeen, qoyska ayaa sidoo kale wajahayay khatar sii kordheysa oo ka imanaysa colaadda.
Iyadu iyo carruurteedu waxay ku qaateen afar habeen socod ka hor intaysan gaarin xero ay ku nool yihiin dadka gudaha ku barakacay oo ku taalla duleedka Muqdisho.
Xasan hadda waxay ku nooshahay hoy ku-meelgaar ah oo ay la wadaagto hooyadeed oo carmal ah iyo afar carruur ah oo kale oo ay hooyadeed dhashay. Labada haween waxay ka raadiyaan mararka qaarkood shaqo ay dhar ku dhaqaan xaafadaha u dhow si ay u taageeraan qoys ka kooban 12 qof.
Xarun caafimaad oo isku dayaysa intii karaankeeda ah inay caawiso
Xarunta Feynuus waxay maalin kasta daaweysaa inta u dhexeysa 250 illaa 350 bukaan, kuwaas oo intooda badan ah haween iyo carruur barakacayaal ah oo ka yimid deegaanno ka baxsan Muqdisho, sida uu sheegay Cabdiraxmaan Barkhad, agaasimaha barnaamijyada Youth Link Somalia, oo ah hay’adda maamusha xarunta.
Barkhad wuxuu sheegay in ku dhowaad 10 xarumood oo caafimaad iyo nafaqo oo ku yaalla agagaarka ay xirmeen kaddib markii maalgelintii bani’aadantinimo ay hoos u dhacday, taasoo culays dheeraad ah saartay xarumaha weli furan.
“Waxaan aragnay carruur suuxaysa, sababtoo ah qoysaskoodu ma haystaan cunto ku filan,” ayuu yiri.
Maxamuud Macallin Cabdulle, guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Soomaaliya, ayaa dhibaatada cuntada ee dalka ku tilmaamay “mid aad u naxdin badan.”
Wuxuu sheegay in lagu qiyaasay 1.85 milyan oo carruur ah inay hayso nafaqo-darro, qiyaastii 6 milyan oo qof ay abaartu saameysay, halka 2 milyan ay si degdeg ah ugu baahan yihiin gargaar.
Ma garanayaan halka ay ka heli doonaan cuntadooda xigta
Intii uu toddobaadkan booqanayay Burhakaba, Skau wuxuu sheegay in hooyooyinku ay tilmaameen abaaraha, amni darrada iyo kororka qiimaha cuntada inay yihiin sababaha ugu waaweyn ee kicinaya dhibaatada. Qaar ayaa waayay dalagyadoodii oo ka tagay guryahoodii. Qaar kalena waxay socdeen saddex ama afar saacadood si ay u gaaraan xarumaha caafimaadka sababtoo ah shaqaalaha gargaarka ma gaari karin bulshooyinkooda.
“Waxaan la hadlay haween leh siddeed illaa 10 carruur ah,” ayuu Skau yiri. “Ma garanayaan halka ay ka iman doonto cuntada xigta.”
Shaqada bani’aadantinimada ayaa sidoo kale qaali noqotay sababtoo ah Soomaaliya waxay la tacaalaysaa kacdoon 20 sano socday oo ay wadaan kooxda mintidiinta ah ee al-Shabab. Meelaha ay waddooyinku aad ugu halis badan yihiin shaqaalaha iyo sahayda, WFP waa inay adeegsataa diyaarado, halka bulshooyin qaarkood ay weli ka baxsan yihiin meelaha ay gaari karto, ayuu Skau sheegay.
Wuxuu sheegay in colaadda Bariga Dhexe ay sii kordhinayso cadaadiska iyadoo kor u qaadaysa qiimaha shidaalka iyo cuntada, xaddidaysa sahayda beeraha, isla markaana maalgelinta deeq-bixiyeyaasha u leexinaysa xaalado kale oo degdeg ah.
Kaddib markii cunuggeedu cunto ka helay xarunta, Xasan waxay bilowday safarkii ay dib ugu laabanaysay xerada barakacayaasha. Shan carruur ah oo kale ayaa weli halkaas ku sugayay, gaajaysan oo sugaya, ayay tiri. Waxay u baahan doontaa inay safarka mar kale soo gasho, iyadoo mid mid ugu keenaysa xarunta.
