Markab shidaal oo saaran cunaqabateyn, laguna eedeeyay inuu ku lug lahaa daadgureynta badeecooyinka batroolka ee Iiraan, ayaa lagu qabsaday meel ka baxsan Yemen, taas oo ah calaamaddii ugu dambeysay ee muujineysa dib-u-soo-kaca burcad-badeedda Soomaaliya, iyadoo la sheegay in markabka loo jiheeyay dhanka Soomaaliya.
Lix nin oo hubeysan ayaa Khamiistii fuulay markabka Sibu 1 ee sita calanka Eritrea, sida ay sheegtay Hay’adda Hawlgallada Ganacsiga Badda ee Boqortooyada Midowday (UKMTO). Wasaaradda Maaliyadda Mareykanka ayaa cunaqabateyn saartay markabkan bishii Diseembar, iyadoo ku eedeysay inuu qayb ka ahaa shadow fleet loo adeegsado in badeecooyinka batroolka ee Iiraan ay uga baxsadaan xayiraadaha Mareykanka.
- Advertisement -
Markabka Sibu 1 wuxuu ahaa ugu yaraan markabkii 13-aad ee sanadkan lagu weeraro meel ka baxsan Soomaaliya ama Gacanka Cadmeed, marinka biyaha ee kala saara Soomaaliya iyo Yemen, sida ku cad xogta Xafiiska Caalamiga ah ee Badaha (IMB) iyo warbixinnada UKMTO.
Marka la barbardhigo, IMB waxay diiwaangelisay oo keliya shan weerar oo noocaas ah intii lagu jiray 2025 oo dhan.
Burcad-badeedda Soomaaliya waxay fuliyeen boqolaal weerar intii u dhexeysay 2008 iyo 2014, taasoo dhalisay qalalaase amni oo ku baahay galbeedka Badweynta Hindiya isla markaana ku kacday dhaqaalaha caalamka balaayiin doollar. Lacagaha madax-furashada oo keliya ayaa gaaray boqolaal milyan oo doollar.
Howlgal amni oo caalami ah oo joogto ahaa ayaa si weyn u soo afjaray mowjaddaas burcad-badeednimo. Silsilad kale oo afduubyo ah oo dhacday 2023 iyo 2024 ayaa sidoo kale yaraatay kaddib markii ciidamada badda ay qaadeen jawaab adag.
Si kastaba ha ahaatee, khubaradu waxay ka digayaan in dhibaatooyinka dhaqaale iyo amni ee salka ku haya Soomaaliya aan weli la xallin, taasoo sii haysa duruufihii ay burcad-badeednimadu ku soo laaban karto.
“Burcad-badeednimada mar walba waa la xakameyn jiray. Runtii si buuxda marnaba looma dabar-goyn,” ayuu yiri Timothy Walker, oo ah cilmi-baare sare ka tirsan Machadka Daraasaadka Amniga ee Pretoria.
Falanqeeyayaashu waxay kororkii ugu dambeeyay ee burcad-badeednimada ku xireen cawaaqibka dagaalka Iiraan. Kororka qiimaha shidaalka ayaa ka dhigi kara maraakiibta shidaalka bartilmaameedyo faa’iido badan leh, halka khayraadka badeed ee hore loogu qoondeeyay howlgalada la-dagaallanka burcad-badeedda loo leexiyay Marinka Hormuz iyo Badda Cas iyadoo ay jiraan hanjabaado kaga imanaya Iiraan iyo xulafadeeda Xuutiyiinta ee Yemen.
Cilmi-baarayaal qaar ayaa sidoo kale tilmaamay calaamado muujinaya iskaashi u dhexeeya Xuutiyiinta iyo burcad-badeedda Soomaaliya, kaddib markii dhowr markab lagu qabsaday meel u dhow xeebaha Yemen.
Jay Bahadur, oo ah cilmi-baare isla markaana ah agaasime-wadaag ka tirsan shirkadda la-talinta ee Scopus Insights, ayaa sheegay in qabashada markab lala xiriiriyo Iiraan sida Sibu 1 ay si weyn uga shakigelinayso in Xuutiyiintu ay ka dambeeyeen afduubyadii ugu dambeeyay. Hase yeeshee, wuxuu sheegay in burcad-badeedda Soomaaliya ay u muuqdaan kuwo gargaar ka helaya muwaadiniin Yemeni ah, oo ay ku jiraan shabakado ku lug leh tahriibinta hubka.
“Waxaad leedahay xiriirradan dhaqameed ee muddada dheer soo jiray, ee ku dhisan tahriibinta hubka iyo dadka, kuwaas oo u dhexeeya kooxaha dambiyada ee Yemen iyo kooxaha dambiyada ee Soomaaliya,” ayuu yiri.
Warbixin dheeri ah waxaa diyaarisay Natalia Chumakova Tafatirna waxaa sameeyay Gareth Jones
