Skip to content
Wednesday, August 19, 2026 5 Rabi al-Awwal 1448 AH Asr 15:19
Muqdisho 27°C
Breaking: Angelique Kidjo Earns Hollywood Walk of Fame Star, Making History
Breaking News
Axadle
Axadle Newsroom Somalia English

Hakainde Hichilema Oo Mar Kale Loo Doortay Madaxweynaha Zambia Isagoo Helay 60% iyadoo Ninka La Tartamay uu Diiday Natiijada

Follow
Newsroom published Updated 1 hour ago 4-minute read
Dhageyso Qodobada AI Narration • ~4 min audio
Hakainde Hichilema Re-Elected Zambia’s President With 60% as Rival Rejects Results
Hakainde Hichilema Re-Elected Zambia’s President With 60% as Rival Rejects Results

Hakainde Hichilema Oo Ku Guuleystay Xilli Labaad oo Zambia ah Isagoo Helay 60% iyadoo Ninka La Tartamayay uu Ka Horyimid Codbixinta

Guddiga doorashooyinka Zambia ayaa ku dhawaaqay in Madaxweyne Hakainde Hichilema uu ku guuleystay xilli labaad oo shan sano ah, iyagoo sheegay inuu helay 60% codadka.

- Advertisement -

Guusha Hichilema si weyn ayaa loo saadaalinayay. Ninka ugu dhow ee la tartamay, Brian Mundubile, wuxuu helay 38% codadkii la dhiibtay, halka 12-kii musharrax ee kale ay si weyn uga dambeeyeen labada musharrax ee hoggaaminayay.

Mundubile, oo 55 jir ah, wuxuu sheegay inuu maxkamad kula tartami doono natiijada, isagoo ku dooday in xisbigiisa NRPUP uu ururiyay caddeymo muujinaya khaladaad dhacay intii lagu jiray doorashada.

Xisbigu wuxuu hore BBC-da ugu sheegay in Mundubile loo wareejiyay “goob ammaan ah oo uu ilaalinayo hay’ad caalami ah oo xuquuqda aadanaha ah sababo la xiriira hanjabaado loo jeediyay”.

Warbaahinta maxalliga ah ayaa sheegtay in Mundubile iyo ku-xigeenkiisa musharraxa, Makebi Zulu, ay joogeen xarun hay’ad Qaramada Midoobay ah oo ku taal caasimadda Lusaka, iyadoo laga cabsi qabo in la xiro.

Wararkaas ayaa daba socday xarigga dhowr xubnood oo caan ah oo mucaaradka ah intii lagu jiray howlgalkii Jimcaha. Mas’uuliyiintu waxay ku eedeeyeen kuwii la xiray inay qorsheynayeen kacdoon, eeddaas oo Mundubile ku tilmaamay mid la been-abuuray.

Bayaan uu soo saaray, Mundubile wuxuu ku sheegay in tirooyinka lagu dhawaaqay aysan bixinayn “muuqaal dhab ah oo ka tarjumaya wixii ka dhacay doorashadan guud ahaan”.

“Waxaan haynaa caddeymo. Waxaan haynaa diiwaanno. Waxaan qornay wixii aan kari karnay iyadoo dhacdooyinku socdeen. Hadda waxaan caddeymahaas horgeyn doonnaa hay’adaha sharci ee ku habboon, waxaana mari doonnaa waddo kasta oo sharci ah oo noo bannaan muddada loo asteeyay gudaheeda,” ayuu yiri.

Ka dib markii loo dhawaaqay madaxweynaha la doortay, Hichilema, oo 64 jir ah, wuxuu yiri: “Runtii aad ayaan ugu mahadcelinaynaa kalsoonida aad gacmaheenna geliseen.”

Wuxuu sheegay in doorashadu muujisay in Zambia ay tahay dal nabad, sharci iyo kala dambayn leh, iyo sidoo kale “qaran dimuqraadi ah oo khilaafaadkeenna ku xalliya sanduuqa codbixinta, meel kalena aan ahayn”.

“Muwaadiniinta doorbiday fikradihii ay soo bandhigeen kuwa naga soo horjeeday, waan idin maqalnay, waxaana sii wadi doonnaa inaan idiin shaqeyno,” ayuu raaciyay.

Boqolaal taageerayaal Hichilema ah ayaa isugu soo baxay waddooyinka Lusaka ka dib markii natiijooyinka la shaaciyay, iyadoo qaar badan ay xirnaayeen midabka casaanka ah ee xisbigiisa United Party for National Development (UPND).

Zambia waxay leedahay taariikh dheer oo ah isbeddel awoodeed oo nabad ah. Tan iyo markii dalku dib ugu soo noqday dimuqraadiyadda xisbiyada badan leh sannadkii 1991, madaxweynayaashu waxay isku beddeleen doorashooyin.

Bayaan la soo saaray Talaadadii, Mundubile wuxuu diiday sheegashada dowladda ee ahayd in NRPUP ama dad lala xiriirinayo xisbiga ay ku lug lahaayeen fallaago ama ay khatar ku ahaayeen amniga qaranka.

“Waxaan si buuxda u diidnay eedahaas. Ololaheenna wuxuu ku dhisnaa laba eray: rajo iyo nabad.”

Wuxuu sidoo kale taageerayaashiisa ugu baaqay inaysan ka jawaabin rabshad ama aargoosi. “Waxaan ka codsanayaa taageere kasta oo xisbigeenna ka tirsan… inuu is dejiyo. Ha u oggolaanina caro inay burburiso wixii aan dhisnay,” ayuu yiri.

Mundubile wuxuu ku celiyay sheegashooyinka ku saabsan weerar lagu qaaday gurigiisa Lusaka, isagoo ku eedeeyay in rag hubeysan ay si qasab ah u galeen guriga, rasaas la riday, isla markaana wasiirkii hore Mutotwe Kafwaya lagu toogtay hortiisa.

Kafwaya wali waa la la’yahay, ayuu yiri Mundubile, isagoo intaa ku daray in qoyskiisu aysan helin sharaxaad ku filan oo ku saabsan halka uu ku sugan yahay ama xaaladdiisa.

“Nin ayaa la toogtay. Ninkaas hadda waa la la’yahay. Qoyskiisu waxay mudan yihiin jawaabo. Zambia waxay mudan tahay jawaabo.”

Isagoo la hadlayay BBC-da Isniintii, Mundubile wuxuu sheegay in ciidamo hubeysan ay adeegsadeen gaari gaashaaman si ay uga jebiyaan albaabka gurigiisa ka hor intaysan burburin albaabada iyo daaqadaha isla markaana aysan rasaas furin.

“Waxay u yimaadeen inay na dilaan,” ayuu yiri.

Wuxuu beeniyay eedaha mas’uuliyiinta ee ahaa in hub ciidan oo culus lagu keydinayay gurigaas ama in maleeshiyaad ay halkaas joogeen.

Mulambo Haimbe, oo ah wakiilka doorashada Hichilema isla markaana xubin sare ka ah UPND, wuxuu sheegay in sheekada Mundubile ee dhacdadaasi ay ahayd “mid aan sax ahayn”.

Isagoo la hadlayay barnaamijka Newsday ee BBC Talaadadii, Haimbe wuxuu sheegay in dacwado ciqaabeed lagu soo oogayo dadkii la xiray.

Wuxuu intaa ku daray in maxkamaduhu ay wax ka qaban doonaan murannada la xiriira haddii xisbiga mucaaradku uu sii wado dacwad sharci ah oo ka dhan ah natiijada doorashada.

Guddiga doorashooyinka ayaa si kooban u hakiyay tirinta iyo sii deynta natiijooyinka hal maalin ka dib codbixinta, iyagoo sabab uga dhigay warbixino ku saabsan rabshado loo geystay shaqaalaha goobaha codbixinta iyo xatooyada waraaqo codbixin oo calaamadeysan meelo qaar.

Hakintaas waxaa laga qaaday isla maalintaas dambe.

Kormeerayaal heer gobol iyo caalami ah ayaa ku tilmaamay maalinta codbixinta mid inta badan nabad ahayd, waxayna ugu baaqeen dhammaan dhinacyada inay is dejiyaan oo ay ixtiraamaan hannaanka rasmiga ah.

Si kastaba ha ahaatee, waxay walaac ka muujiyeen dib-u-habeynno doorasho oo goor dambe la hirgeliyay, iyo sidoo kale xorriyadda warbaahinta iyo helitaanka warbaahinta ka hor codbixinta.

Samuel Tembenu, wasiir hore oo reer Malawi ah oo hoggaaminayay wafdiga kormeerka ee ururka dalalka Koonfurta Afrika (SADC), ayay wakaaladda wararka AFP ka soo xigatay isagoo leh kooxdiisu waxay “diwaangelisay, balse aysan xaqiijin karin, warbixinno ku saabsan cabsi gelin, weerar, afduub iyo burbur hantiyeed oo ka dhacay shan gobol”.

Kormeerayaashu waxay sidoo kale ka digeen in hakinta ku-meelgaarka ah ee habka tirintu ay khatar gelin karto kalsoonida lagu qabo doorashada isla markaana wiiqi karto kalsoonida codbixiyeyaasha.