Sida ay sheegtay xarunta United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), lix nin oo hubeysan ayaa la wareegay markabka shidaalka sida ee Seamull waxayna u leexiyeen dhanka Soomaaliya kaddib markii ay ka fuuleen markabka meel ka baxsan Yemen.
Gaadiidka maraakiibta ee mara Gacanka Cadmeed ayaa weli ahaa mid deggan inkasta oo ay jireen weerarro diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Xuutiyiinta iyo hanjabaad burcad-badeednimo oo dib u soo cusboonaatay kaddib in ka badan toban sano oo xasillooni isu eg ah [File: Reuters]
- Advertisement -
UKMTO ayaa Khamiistii sheegtay inay baarayso dhacdo laga soo sheegay meel 136 mayl-badeed (252km) bari kaga beegan Al Mukalla ee Yemen. Markabka shidaalka sida, oo sidoo kale loo yaqaan SIBU 1, ayaa diray baaq gurmad ah kaddib markii doon aan la oggolayn ay u soo dhowaatay xilli uu dhanka galbeed uga safrayay Gacanka Cadmeed.
“UKMTO waxay heshay xaqiijin ah in markabka shidaalka sida ay fuuleen lix qof oo hubeysan kuwaas oo hadda gacanta ku haya markabka isla markaana u weecinaya Soomaaliya,” ayay UKMTO ku tiri bayaan.
“Masuuliyiintu way baarayaan. Maraakiibta waxaa lagula talinayaa inay si taxaddar leh u gudbaan ayna UKMTO u soo sheegaan dhaqdhaqaaq kasta oo laga shakiyo.”
Kormeeraha amniga badaha ma sii deyn wax macluumaad dheeraad ah mana sheegin in markabka shidaalka sida ama shaqaalihiisu nabad qabaan iyo in kale.
Mareykanka ayaa Seamull cunaqabateyn saaray bishii December ee la soo dhaafay, isagoo ku tilmaamay qayb ka mid ah “raxanta hooska” ee Iran, taas oo Wasaaradda Maaliyadda Mareykanku ku eedeysay inay dhoofiso saliidda Iran iyadoo adeegsanaysa “habab marin-badeed oo khiyaano ah”.
Markabkan waa mid ka mid ah afar markab oo ay maamusho shirkadda fadhigeedu yahay Imaaraadka Carabta ee Qatrat Alnada Almasi Ship Management kuwaas oo si isdaba joog ah u qaaday badeecooyin shidaal oo Iranian ah, oo ay ku jiraan naphtha iyo gasoil, isla markaana tagay dekedo Yemen ku yaalla oo ay Xuutiyiintu maamulaan.
Qabsashadu waxay ka dhacday mid ka mid ah marinnada ganacsi ee maraakiibta ugu muhiimsan dunida. Gacanka Cadmeed wuxuu ku xirmaa Badda Cas iyo Kanaalka Suweys, waana marinka badeed ee ugu dhaqsaha badan ee u dhexeeya Aasiya iyo Yurub. Kanaalku sannad kasta wuxuu qaadaa qiyaastii 12 ilaa 15 boqolkiiba ganacsiga caalamka marka qiime ahaan loo eego, iyo sidoo kale ku dhowaad 30 boqolkiiba gaadiidka konteenarrada dunida.
Carqaladaha badda
Burcad-badeedda Soomaalidu waxay aad u korodhay intii lagu jiray 2000-meeyadii, waxayna gaartay heerkii ugu sarreeyay 2011 ka hor inta aysan roondooyinka badda ee caalamiga ah iyo habraacyo amni oo adag oo loo dejiyay maraakiibta ganacsigu hanjabaadda xakamayn.
Dhacdadan ugu dambeysay waxay ku soo beegmaysaa iyadoo ay jirto koror xooggan oo burcad-badeedda Soomaalida ah tan iyo bishii Abriil. Weerarradu waxay inta badan ahaayeen kuwo aamusan in ka badan toban sano ka hor dib usoo laba kacleyntan sannadkan.
Shan markab oo xamuul ah ayaa hadda la haystaa, waxaana ku jira markab shidaal sida oo bishii Luulyo lagu qabsaday meel qiyaastii 26 mayl-badeed (48km) ka baxsan gobolka Hadramout ee Yemen.
Burcad-badeedda Soomaalida ayaa lagu eedeeyay in ka badan 1,000 weerar intii u dhexeysay 2005 iyo 2012, kuwaas oo dhaliyay lacago madax-furasho ah oo lagu qiyaasay $400m. Hawlgal caalami ah oo lagu adkeeyay ayaa kaddib afduubyada ku dhowaad gebi ahaanba soo afjaray 2013.
Falanqeeyayaashu waxay ka digeen in ciidamada badda ay cadaadis ka hayaan colaadaha ka socda Badda Cas iyo marin-biyoodka Strait of Hormuz. Culeyskaas ayaa ku dhiirrigeliyay maraakiibta caalamiga ah inay beddelaan jidadkooda ayna u safraan meel u dhow biyaha Soomaaliya. Xasillooni-darrada sii socota ee dalka Bariga Afrika ku yaalla ayaa sii kordhisay halista dib u soo laba kacleynta burcad-badeednimo ee gobolka.
Iyada oo carqaladuhu jiraan, Yemen ayaa Khamiistii ku dhawaaqday inay dhisi doonto Guddiga Qaran ee Amniga Badaha si loo ilaaliyo marinnada maraakiibta loona sugo hagidda badaha ee Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka Bab al-Mandeb, sida uu sheegay Wasiirka Gaadiidka Mohsen Haidara Al-Omari.
Wakaaladda wararka ee SABA ayaa sheegtay in guddigu ka shaqayn doono ilaalinta “xeebaha, dekedaha, maraakiibta Yemen, sugidda hagidda badaha iyo cusboonaysiinta sharciyada”. Ku dhawaaqistan ayaa daba socota weerarro gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn oo ay Xuutiyiintu ku qaadeen dekedda al-Makha kuwaas oo dilay Yemeniyiin islamarkaana waxyeelleeyay kaabeyaasha dhaqaalaha.
