Faafitaanka Ebola ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo ayaa ku socda xawaare aad u burbur badan, iyadoo in ka badan 2,500 oo qof ay dhinteen, kala badh dhimashadaasna lagu diiwaangeliyay 20-kii maalmood ee u dambeeyay oo keliya, sida uu sheegay isu-duwaha sare ee Qaramada Midoobay u qaabilsan jawaabta cudurka.
Iyadoo mar horeba ah faafitaankii Ebola ee ugu weynaa taariikhda dalka, safmarkani wuxuu ku fidayaa xawaare ka dheereeya faafitaan kasta oo hore loo diiwaangeliyay oo uu sababay fayraskan halista ah.
- Advertisement -
Julien Harneis, oo wariyeyaasha kula hadlay Geneva isagoo muuqaal toos ah uga xiran Bunia, oo ah xuddunta faafitaanka, ayaa sheegay in tirakoobkii ugu dambeeyay muujinayo in fayrasku “si xawli ah oo labanlaabmaya u korayo”.
“In ka badan 2,500 oo qof” ayaa dhintay saddexdii bilood ee la soo dhaafay, ayuu yiri, isagoo intaas ku daray in “kala badh dadkaas” ay dhinteen 20-kii maalmood ee ugu dambeeyay gudaheeda.
Faafitaankii 17-aad ee Ebola ee DRC ayaa la rumeysan yahay inuu socday dhowr toddobaad ka hor intii aysan mas’uuliyiintu si rasmi ah ugu dhawaaqin 15-kii May.
Fayrasku wuxuu gaaray deegaanno waqooyi iyo bari ah oo awoodda dowladda ay ku kooban tahay, kaabeyaasha caafimaadkuna daciif yihiin, isla markaana ay tobannaan sano ka howlgalayeen kooxo hubeysan oo tiro badan.
Dhakhaatiirta Aan Xuduudda Lahayn, oo lagu yaqaan soo gaabinta Faransiiska ee MSF, ayaa Khamiistii ka digtay in faafitaanku ku sii fidayo “heer walaac leh”.
“Safmarkan wuu sii fidayaa, wuxuuna u socdaa si ka dheereeya inta jawaabtu la jaanqaadi karto,” ayuu yiri madaxweynaha MSF, Javid Abdelmoneim, war-saxaafadeed uu soo saaray.
Harneis wuxuu ku boorriyay mas’uuliyiinta iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah inay ballaariyaan jawaabta, taas oo wajahday dhaliilo la xiriira dib u dhac iyo isku-duwid liidata. Dadaallada ayaa sidoo kale caqabad ku noqday kalsooni-darro baahsan oo ka dhex jirta bulshooyinka maxalliga ah.
Kiisas laga soo sheegay lix gobol oo DR Congo ah
Kiisas ayaa laga aqoonsaday lix gobol oo ka tirsan DRC, oo ay ku jiraan deegaanno u dhow xadka Koonfurta Suudaan, waxayna sidoo kale u gudbeen dalka deriska ah ee Uganda.
Uganda, halkaas oo laba qof ay ku dhinteen 20 kiis oo Ebola ah oo la xaqiijiyay, ayaa bishii hore ku dhawaaqday inay ka xoroowday fayraska.
Ma jiro tallaal la ansixiyay ama daaweyn gaar ah oo u jirta nooca fayraska Bundibugyo ee mas’uulka ka ah kororka hadda jira, inkastoo dhowr tijaabo oo caafimaad ay socdaan.
Ururka Caafimaadka Adduunka ayaa shalay sheegay in DRC ay heli doonto 70,000 oo qiyaasood oo Ervebo ah, oo ah tallaal muujiyay waxtar ka dhan ah nooca Zaire oo aad u badan.
Horaantii bishan, khubarada tallaalka ee WHO waxay ku taliyeen tijaabo ballaaran oo bini’aadan ah oo lagu sameeyo Ervebo, oo ah tallaalka kaliya ee Ebola ee la ansixiyay, si loo go’aamiyo inuu difaac ka bixiyo nooca Bundibugyo.
Caddaymo hore, gaar ahaan daraasadaha xoolaha, ayaa muujinaya in tallaalku bixin karo xoogaa difaac ah. Si kastaba ha ahaatee, afhayeenka WHO Christian Lindmeier ayaa carrabka ku adkeeyay in “aan weli la ogeyn in Ervebo uu ka difaacayo fayraska Bundibugyo bini’aadanka”.
Xakamaynta Ebola, oo ku faafta taabashada dheecaannada jirka isla markaana keena qandho dhiig-bax leh, waxaa sii adkeeyay liis dheer oo caqabado dheeraad ah.
Harneis wuxuu tilmaamay amni-darrada joogtada ah iyo nidaamka caafimaad ee nugul ee bariga DRC inay yihiin caqabado waaweyn oo hortaagan jawaabta.
“Sharciga iyo kala dambeynta waa la wiiqay, adeegyada aasaasiga ahna, gaar ahaan caafimaadka, waa ay kala daateen,” ayuu yiri, isagoo xaaladaha ay ku shaqeeyaan dadka ka jawaabaya ku tilmaamay “aad u qallafsan”.
Qiyaastii 160 shaqaale caafimaad ah ayaa qaaday Ebola tan iyo markii faafitaanku billowday, oo ay ku jiraan 43 dhintay, ayuu yiri Harneis. Ambalaasyada iyo shaqaalaha kale ee safka hore ayaa sidoo kale si isdaba joog ah weerarro ula kulmay.
Wuxuu sheegay in nidaamka bangiyada ee dalka oo si dhib yar u shaqeeya uu adkeeyay dadaallada lagu bixinayo mushaharka shaqaalaha ka howlgala faafitaanka. Isla mar ahaantaana, dhimista maalgelinta caalamiga ah ayaa hoos u dhigtay awoodda hay’adaha gargaarka bini’aadannimo saddex meelood meel.
Harneis wuxuu codsaday in la kordhiyo gargaarka caalamiga ah.
“Haddii aan bixinno shaqaale dheeraad ah, haddii aan gaarsiino agab dheeraad ah deegaannada fogfog ee ku baahsan… bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, bilo gudahood waxaan gaabin karnaa gudbinta cudurka oo aan u dhaqaaqi karnaa joojintiisa,” ayuu yiri.
“Haddii aynaan sidaas yeelin… markaas safmarkani wuxuu sii noqon doonaa mid dilaa badan. Wuxuu ku fidi doonaa dhul ballaaran, wuxuuna halis ugu jiraa inuu ku faafo dalalka deriska ah.”
