Wasaaradda gaashaandhigga ee Isutagga Imaaraadka Carabta ayaa sheegtay inay ogaatay laba gantaal oo ballistic ah oo laga soo riday Iiraan, taasoo noqotay dhacdadii ugu horreysay ee noocan ah ee la soo sheego tan iyo markii weerar uu ku dhuftay dekedda Fujairah 4-tii May.
Iyada oo ku salaynaysa qiimeynteeda, wasaaraddu waxay sheegtay in gantaalladu ay ku wajahnaayeen “isku socodka maraakiibta”.
- Advertisement -
Sida bayaanka lagu sheegay, labada gantaalba waxay ku dhaceen badda.
Afhayeenka wasaaradda arrimaha dibadda ee Iiraan, Esmaeil Baghaei, ayaa meesha ka saaray sheegashada Imaaraadka isaga oo ku tilmaamay “mid aan sal iyo raad lahayn”.
Riditaanka gantaalladu wuxuu yimid kadib markii muddadii 60-ka maalmood ahayd ee wadahadallada nabadda ee u dhexeeyay Maraykanka iyo Iiraan ay dhammaatay Isniintii iyada oo aan wax horumar ah laga gaarin, taasoo sii xoojisay cabsida ah in colaadda ay mar kale cirka isku shareeri karto. Dagaalladu waxay carqaladeeyeen maraakiibta ka gudba Marinka Hormuz tan iyo bishii Febraayo.
Afhayeenka Iiraan Esmaeil Baghaei ayaa ku tilmaamay bayaanka Imaaraadka ’mid aan sal iyo raad lahayn’
“Wasaaradda gaashaandhiggu waxay caddeyneysaa diyaar-garowgeeda buuxa ee ay uga hortagayso hanjabaad kasta isla markaana si adag uga hor imaanayso wax kasta oo lagu wiiqayo amniga dawladda,” ayay tiri.
Wasaaradda arrimaha gudaha ee Imaaraadka ayaa shalay dadka deggan u dirtay digniin taleefan oo sheegaysa in xaaladdu ay ammaan tahay kuna boorrisay inay ku laabtaan hawlahoodii caadiga ahaa. Farriintan ayaa ka dambeysay digniin hore oo ku saabsan suuragalnimada hanjabaad gantaal.
Imaaraadku wuxuu dhawaan ku eedeeyay Iiraan inay weerartay maraakiib ay maamusho shirkadda dawladda ee ADNOC xilli ay marayeen Marinka Hormuz.
Iiraan ma aysan sheegan mas’uuliyadda weerarradaas.
Ilaalada Kacaanka ee Iiraan ayaa hore uga digay inay tallaabo ka qaadi karaan maraakiibta isticmaasha marinkan haddii maraakiibtu xiriir la leeyihiin cadowga Tehran ama ay iska indhatiraan tilmaamaha Iiraan.
Maraakiibta ayaa gaabis ku yimid marinka Hormuz
Isku socodka ganacsiga ee maraya Marinka Hormuz ayaa maanta gaabis noqday, sida xogtu muujisay, iyadoo inta badan milkiilayaasha maraakiibta ay sii wadeen ka fogaanshaha marin-biyoodkan istaraatiijiga ah sababo la xiriira hubanti la’aanta ku saabsan goorta la qaadi karo xannibaaddii la saaray intii uu socday dagaalka Iiraan.
Xogta Kpler ayaa muujisay in lix markab oo xamuul badeecooyin ah ay shalay ka gudbeen marinka, halka ay sagaal ahaayeen maalintii ka horreysay, kana hooseeyeen celceliskii 10-kii maalmood ee ahaa 11 gudub.
Maraakiibta gashay marin-biyoodka waxaa ka mid ahaa markab weyn oo qaada shidaalka cayriin oo madhan kaas oo maray dhinaca Cumaan ee marinka, iyo laba booyadood—mid nooca medium-range ah iyo mid nooca intermediate ah.
Laba booyadood oo shidaal ah oo nooca medium-range ah iyo markab nooca post-Panamax ah ayaa la diiwaangeliyay iyaga oo ka baxaya marinka.
Waxa keliya oo shalay Marinka Hormuz ka gudbay lix markab
Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa shalay sheegay in aysan jirin wax wadahadal ah oo socda oo lala leeyahay Iiraan, isla markaana ku adkaystay in Marinka Hormuz uu furan yahay, taas oo ka hor imaanaysa sheegashada Iiraan ee ahayd in marinku weli u xiran yahay maraakiibta.
Ka hor dagaalka, marin-biyoodkan waxa uu qaadi jiray shan meelood meel dhoofinta shidaalka cayriin iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah ee caalamka.
Walaacyada amniga ayaa sidoo kale yareeyay keenista shidaalka ee dalka ugu weyn ee soo dejista shidaalka dunida. Laba shirkadood oo waaweyn oo Shiine ah oo maraakiibta leh kuwaas oo qaadi jiray kala bar shidaalka Bariga Dhexe ee ay Shiinuhu soo dejisan jirtay ka hor dagaalka ayaa booyadahooda ka fogeeyay Marinka Hormuz iyo Bab el-Mandeb labadaba tan iyo dabayaaqadii Luulyo, sida ay sheegeen la socodka booyadaha ee Vortexa iyo dilaal maraakiib.
Bab el-Mandeb ee Badda Cas, halkaas oo dhaqdhaqaaqa Xuuthiyiinta Yemen ay 20-kii Luulyo ku dhawaaqeen xannibaad badeed oo ka dhan ah Sacuudi Carabiya, xogta Kpler waxay diiwaangelisay 30 gudub oo dhammaadka usbuuca ah oo ay sameeyeen maraakiibta badeecooyinka qaada, halka ay 19 ahaayeen usbuucii ka horreeyay.
Lama raadin wax shixnado shidaal ah oo Sacuudi ah.
Iiraan weli way u furan tahay wadahadal
Iiraan waxay weli diyaar u tahay inay la gasho wada hadal Maraykanka balse uma aragto wada xaajoodka inuu la mid yahay isdhiibid, ayuu shalay yiri Mohammad Mokhber, oo ah la-taliye u ah hoggaamiyaha sare ee Iiraan, sida ay baahisay wakaaladda wararka ee Fars oo nus-rasmi ah.
Mudane Mokhber ayaa sheegay in cadaadiska milatari iyo cunaqabateyntu aysan wiiqi doonin go’aanka Iiraan. Wuxuu sheegay in dalku difaaci doono amnigiisa, karaamadiisa iyo xulafadiisa isaga oo ku adkaysanaya inuusan dagaal doonayn.
Inkastoo hoggaanka Iiraan uu isku dayay inuu muujiyo adkaysi inta ay colaaddani socotay, saddex sarkaal oo Iiraani ah ayaa sheegay in hoggaamiyayaashoodu ay ka walaacsan yihiin in ciqaab dhaqaale oo dheeraad ahi ay sii qoto dheereyn karto dhibaatada, kicin karto qalalaase cusub, ayna wiiqi karto sharciyadda Jamhuuriyadda Islaamiga ah.
Kumannaan qof ayaa ku dhintay colaaddan, badankoodna waxay ku dhinteen Iiraan iyo Lubnaan. Iiraan waxay weerartay saldhigyo ciidan iyo kaabayaal Maraykan ah oo ku yaal Cumaan, Urdun, Kuwait, Israa’iil, Isutagga Imaaraadka Carabta iyo Sacuudi Carabiya.
Qiimaha tixraaca ee shidaalka Brent ayaa si weyn u kacay intii uu socday dagaalku, isagoo gaaray $126 halkii foosto—qiyaastii 75% ka sarreeya heerarkii ka hor dagaalka. Brent ayaa shalay ku xirmay koror 20 senti ah, wax yar ka badan $91 halkii foosto.
Sarkaal ka tirsan maamulka Maraykanka ayaa ku celiyay digniinaha sheegaya in Washington ay xoojin karto dadaallada lagu beegsanayo dhaqaalaha Iiraan kadib markii ay soo rogtay dhowr wareeg oo cunaqabateyn ah.
“Waxaa jira qalab badan oo madaxweynuhu si ka adag u adeegsan karo toddobaadyada iyo bilaha soo socda,” ayuu sarkaalku yiri.
Wararkii ugu dambeeyay ee Bariga Dhexe
