Iran iyo Cumaan ayaa ku heshiiyay marin maraakiibta ah oo dhex mara Marinka Hormuz, waxayna ka shaqeynayaan dhammaystirka nidaam ay si wadajir ah ugu maamulayaan marin-biyoodkan istaraatiijiga ah, sida ay Tehran sheegtay, iyadoo dhacdooyin amni oo cusub ay muujinayaan khataraha weli maraakiibta ku wajahan gobolka.
Qorshahan wuxuu noqon karaa tallaabo hordhac ah oo loo qaadayo dib u furista marinkan muhiimka u ah tamarta. Hase yeeshee, saraakiil Iranian ah oo warbaahinta dowladda xog siinayay ayaa sheegay in dabcin kasta oo lagu sameeyo xannibaadaha uu ku xirnaan doono in Mareykanku qaado go’doominta badeed ee uu ku hayo dekedaha Iran.
Iran waxay si dhab ah gacanta ugu haysay marinka, waxayna maraakiibta uga digtay inay adeegsadaan waddooyin ay u aragto kuwo aan la oggolayn tan iyo markii Mareykanka iyo Israel ay 28-kii Febraayo bilaabeen dagaalkooda ka dhanka ah dalkaas.
Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa marar badan sheegay in Tehran ay doonayso inay gaarto heshiis dib loogu furayo Hormuz. Iran ayaa diidday sheegashadaas, iyadoo ku adkaysatay inay taa beddelkeeda la shaqeyn doonto Cumaan, oo ah deriskeeda ku yaalla dhinaca kale ee marinka.
Madaxweyne ku-xigeenka Mareykanka JD Vance ayaa Iran ku eedeeyay ismari-waaga
Mr Baqaei ayaa wariyeyaasha u sheegay in wada-hadallada Cumaan ay horumar sameynayaan, balse wuxuu ka digay in xitaa heshiis la gaaro uusan dammaanad qaadi doonin marin ammaan ah oo ay helaan dhammaan maraakiibta adeegsata marinka.
“Waxyaabaha Marinka Hormuz amni-darrada ka dhigaya ee dhinaca Mareykanka ka imanaya weli way jiraan, gaar ahaan go’doominta badeed iyo falalka kale ee gardarrada iyo hanjabaadda ah ee ka dhanka ah Iran iyo danaheeda,” ayuu yiri.
Khatarta sii socota waxaa muujiyay kabtan markab shidaal oo sheegay inuu maqlay laba qarax xilli uu marayay marinka, meel 17km koonfur-bari ka xigta Kumzar ee Cumaan, sida ay shalay sheegtay hay’adda amniga badda ee Britain ee UKMTO. Markabka iyo shaqaalihiisuba waxyeello ma gaarin.
Dhanka kale, Xuutiyiinta Yemen ayaa sheegay inay weerareen laba markab oo shidaal oo Saudi ah, taasoo tirada maraakiibta la bartilmaameedsaday ka dhigaysa siddeed iyo sagaal tan iyo markii kooxdu bishii hore bilowday go’doominta boqortooyada.
Afhayeenka militariga Yahya Saree ayaa sheegay in gantaallo ay ku dhaceen markabka Wafa meel ka baxsan Yanbu oo ku taalla waqooyiga Badda Cas, iyo markabka Daisy oo ku sugnaa Gacanka Cadmeed.
Mas’uuliyiinta Saudi Arabia si degdeg ah ugama jawaabin.
‘Nidaam kala qaybsan’
Ka hor colaadda, Marinka Hormuz waxaa mari jiray qiyaastii shan-meelood meel dhoofinta saliidda iyo LNG-da caalamka. Qiimaha saliidda ayaa marar badan sare u kacay tan iyo markii uu billowday muranka marin-biyoodka, taasoo kordhisay cadaadiska dhaqaale iyo siyaasadeed ee saaran Washington.
Madaxweyne ku-xigeenka Mareykanka JD Vance ayaa qiray in dadaallada diblomaasiyadeed ee Iran ay u socdaan si ka gaabis badan intii la rajaynayay, isagoo dib-u-dhaca u sababeeyay kala qaybsanaanta ka dhex jirta hoggaanka dalkaas.
“Arrintu waxay noqon doontaa mid qasan, waxayna qaadan doontaa waqti in halkaas la gaaro,” ayuu Mr Vance u sheegay Fox News wareysi la baahiyay shalay.
“Xaqiiqadu… waxay tahay, kow, Iranian-ku waa dad si aan caadi ahayn loola macaamilkoodu u adag yahay. Laba, waxay leeyihiin nidaam kala qaybsan,” ayuu yiri.
Marinnada laga galo Gacanka Faaris iyo Badda Cas, oo ah waddooyin muhiim u ah tamarta, labadaba dagaalku wuu carqaladeeyay
Tan iyo markii ay ku soo rogtay waxa u dhigma go’doomin marinka ah, Iran waxay maraakiibta u jiheysay marin ku dhow xeebteeda.
Maraakiib badan ayaa taa beddelkeeda doortay waddada koonfureed, iyagoo ku dhowaanaya Cumaan oo ku taalla dhinaca kale ee marin-biyoodka, inkastoo qaarkood mararka qaarkood rasaas lagu furay.
Iran waxay doonaysaa inay gacanta ku dhigto marinka iyo awoodda ay ku soo rogi karto khidmadaha gudubka—awoodo aysan haysan dagaalka ka hor, isla markaana Washington ay si xooggan uga hor imaan lahayd.
Mr Trump ayaa toddobaadkii hore raacay hab-dhaqankiisii caadiga ahaa, isagoo ku hanjabay inuu Iran ku garaaci doono “si aad u daran”, oo ay ku jiraan weerarro suurtagal ah oo lagu qaado kaabayaasha rayidka, ka hor inta uusan ka noqon hadalkaas oo uusan soo jeedin in heshiis dhow yahay.
Si kastaba ha ahaatee, wasaaradda arrimaha dibadda Iran ayaa beenisay in wada-hadallo ay la leedahay Washington ay socdaan.
Wax dheeraad ah akhri:Wararkii ugu dambeeyay ee Bariga Dhexe
