Guddoomiyaha Guddiga Yurub Ursula von der Leyen ayaa ku baaqday “tallaabo mideysan” oo lagu sugayo amniga xuduudaha, kaddib markii qulqul aan hore loo arag oo muhaajiriin ah oo galay dhulka Ceuta ee Spain ku leedahay Waqooyiga Afrika uu dhaliyay khilaaf ba’an oo u dhexeeya Madrid iyo dhowr dal oo ay wada-hawlgalayaal ka yihiin Midowga Yurub.
Baaqan ayaa yimid iyadoo mas’uuliyiintu sheegeen in tirada dadka ku dhintay gudubka ballaaran ay gaartay ugu yaraan 72, kaddib markii shan meyd oo kale laga helay xeebaha Waqooyiga Afrika.
In ka badan 50,000 oo qof ayaa Ceuta ku galay berriga iyo badda, qulqulkan lama filaanka ah oo Khamiistii ka billowday mid ka mid ah labada xuduudood ee keliya ee dhuleed ee Midowga Yurub la leeyahay Afrika, ayaa argagax ku abuuray ururka.
“Dhacdadan waxay si cad u muujinaysaa inay tahay inaan wax badan qabanno si aan u sii adkeyno xuduudaheenna meelaha halista ah,” ayay Ms von der Leyen ku qortay warqad ay u dirtay Ra’iisul Wasaaraha Spain Pedro Sanchez.
Von der Leyen ayaa Sanchez ku ammaantay “sida degdegga ah” ee uu u maareeyay qalalaasaha, kaas oo tobannaan kun oo qof ay kaga yimaadeen Morocco. Mas’uuliyiinta Spain ayaa sheegay in ku dhowaad dhammaantood ay tan iyo markaas baxeen.
Hase yeeshee, muuqaalladii Ceuta ayaa si degdeg ah u bannaanka keenay kala qaybsanaan qoto dheer oo ka dhex jirta 27-ka dal ee xubnaha ka ah Midowga Yurub. Italy iyo Denmark, oo labaduba lagu yaqaanno mowqif adag oo ku saabsan socdaalka, ayaa ku baaqay in Spain laga hakiyo aagga Schengen ee socdaalka xorta ah.
Madrid ayaa soo jeedinta ku gacan seyrtay inay tahay “danaysi”, waxayna xustay in tallaabadaas aysan sharci ahaan suurtagal u ahayn marka la eego xeerarka Midowga Yurub. Taa beddelkeeda, Spain ayaa ku baaqday wadahadallo degdeg ah oo dhex mara wasiirrada arrimaha gudaha ee Midowga Yurub si loo go’aamiyo jawaab wadajir ah.
Shirka muuqaalka ah ee loo qorsheeyay berri waa inuu dalalka xubnaha ka ah u saamaxaa inay “casharro” ka bartaan qalalaasaha Ceuta, ayay tiri Ms von der Leyen, iyadoo ka digtay in socdaalka sharci-darrada ahi u baahan yahay “jawaab guud oo Yurub ah, tallaabo mideysan iyo iskaashi”.
Mas’uuliyiinta Spain ayaa sheegay in in ka badan 48,000 oo qof ay 48 saacadood gudahood ugu laabteen Morocco, iyadoo dad kale la celiyay dhammaadkii toddobaadka.
Miguel Angel Perez, oo ah wakiilka dowladda Spain ee Ceuta, ayaa warfidiyeennada u sheegay in adeegyada caafimaadku ay daweeyeen in ka badan 1,000 qof, marka laga soo tago diiwaangelinta 72-ka dhimasho.
Wuxuu sheegay in xaaladda dhulkaasi ay si weyn u soo hagaagtay, inkastoo mas’uuliyiinta ay weli horyaallo hawsha dib loogu soo celinayo noloshii caadiga ahayd.
Qaar ka mid ah muhaajiriinta ayaa qarqamay, halka kuwo kalena lagu jiiray ciriiriga markii ay isku dayayeen inay ka gudbaan darbiga hirarka celiya iyo xayndaabka xadka.
Mas’uuliyiinta Morocco ayaa tirada dadka ka qayb qaatay gudubka ku sheegay 40,000, taas oo aad uga hooseysa tirada ay sheegeen mas’uuliyiinta Spain
Qaar badan oo ka mid ah dadkii safarka galay waxaa ku riixay duruufo dhaqaale oo adag, waxaana saameeyay warar xan ah oo ku faafayay baraha bulshada.
Wasaaradda Arrimaha Gudaha Morocco ayaa sheegtay in 11 qof ay dhinteen, kuwaas oo intooda badan qarqamay iyagoo isku dayayay inay galaan dhulka Spain. Waxay intaas ku dartay in mas’uuliyiintu ay baarayaan wararka sheegaya dhimashooyin ka dhacay dhinaca kale ee xadka.
Wasaaraddu waxay qulqulka u sababeysay xog khaldan oo lagu faafiyay baraha bulshada, shabakadaha tahriibinta dadka iyo jahawareer ka dhashay go’aan maxkamadeed oo Spain ah oo mamnuucay in isla markiiba dib loo celiyo muhaajiriinta lagu qabto badda. Sharaxaaddeedu waxay la mid ahayd hadallo ay jeedisay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Spain.
Mas’uuliyiinta Morocco ayaa qiyaasay in 40,000 oo qof ay ka qayb qaateen gudubka, tiradaas oo aad uga hooseysa qiyaasta Spain, waxayna sheegeen in 1,135 qof oo kale laga hor istaagay inay galaan Melilla, oo ah dhul kale oo Spain ay ku leedahay halkaas.
Wasaaraddu waxay ku celisay sida Morocco uga go’an tahay la dagaallanka socdaalka sharci-darrada ah, iyadoo ku adkaysatay in mas’uuliyadda maaraynta qulqulka muhaajiriinta la wadaago.
“Aad ayay ii xanuujinaysaa in dhallinyaro ay badda ku dhimanayaan. Ma aha wax sax ah in sannadka 2026, haween wata carruur da’doodu laba bilood oo keliya tahay ay badda ka tallaabaan si ay ugu dambayn u dhintaan,” ayay Karima Abenaz, oo ah muwaadinad Faransiis ah oo ku nool Ceuta, qoyskeeduna joogo Morocco, tiri iyadoo ilmeynaysa.
“Morocco cunto way ka jirtaa, wax kasta oo aan u baahannahayna way jiraan,” ayay raacisay. “Haddii aynaan haysan shaqo wanaagsan, waa inaan shaqo-joojin sameynaa oo dowladda ka dalbannaa xuquuqdeena. Ma aha inaan badda ku dhimanno, saxna ma aha.”
Hoggaamiyaha Ceuta, Juan Jesus Vivas, ayaa El País u sheegay in qolka meydadka ee magaalada la geeyay 88 meyd. Tirada guud waxaa ku jiray dad ku dhintay isku-dayo yaryar oo halis ahaa oo habeenkii lagu doonayay in dhulkaas lagu gaaro labadii toddobaad ee ka horreeyay.
Wuxuu sheegay in mas’uuliyiinta Morocco ay sidoo kale meydad ka soo saarayaan badda, inkastoo aan wax faahfaahin rasmi ah la shaacin.
Mas’uuliyiintu waxay kordhiyeen roondooyinka booliska iyo ciidanka, halka Sabtidii meel ka baxsan Ceuta lagu rakibay xannibaad sabbaysa oo dhererkeedu yahay 500 mitir.
