Milateriga Suudaan ayaa sheeganaya inuu dardar cusub ka helay dagaalka uu kula jiro Ciidamada Gurmadka Degdegga ah (RSF), xilli tirokoobyo cusub oo Qaramada Midoobay ay muujinayaan isbeddel taxaddar leh oo ku yimid xaaladda bani’aadannimo ee dalka: malaayiin rayid ah oo barakacay ayaa bilaabay inay dib ugu laabtaan guryahooda.
Wasiirka Difaaca Xasan Daawuud Kabroun ayaa Khamiistii sheegay in ciidamada qalabka sida ee Suudaan ay guulo la taaban karo ka gaareen dhowr ka mid ah goobaha sida weyn loogu loollamayo dagaalka, oo ay ku jiraan Kurdufaan, Niilka Buluugga ah iyo Daarfuur, isla markaana ay khasaare culus gaarsiiyeen dagaalyahannada RSF.
Wuxuu sheegay in hawlgallada milateri ay sii socon doonaan ilaa laga jebiyo ciidankaas gurmadka degdegga ah, awoodda dowladdana dib looga soo celiyo dhammaan dhulka Suudaan.
Kabroun wuxuu ololaha milateriga ku tilmaamay mid si joogto ah u socda oo haysta taageero ballaaran oo shacab, isagoo sheegay in hawlgalku leeyahay sharciyadda dowladda.
Wuxuu sidoo kale ku dooday in RSF ay gaartay heerkeedii ugu liitay tan iyo markii dagaalku qarxay, isagoo sheegay in bililiqada iyo xatooyada ka sii socota qaybo ka mid ah Kurdufaan iyo Daarfuur ay muujinayaan xaaladda sii xumaanaysa ee kooxda ee goobaha dagaalka.
Wuxuu sheegay in Suudaan ay 14-ka Agoosto xusi doonto Maalinta Ciidanka, iyadoo ay saldhig u yihiin waxa uu ku tilmaamay guulo milateri oo waaweyn, wuxuuna intaas ku daray in ciidamada dowladda la filayo inay horumar dheeraad ah sameeyaan toddobaadyada soo socda.
Dagaalladu waxay weli ka socdaan si xooggan saddexda gobol ee Kurdufaan, iyo sidoo kale Daarfuur iyo Niilka Buluugga ah, halkaas oo cutubyada milateriga iyo dagaalyahannada RSF ay bilihii u dambeeyay ku galeen dagaallo soo noqnoqday.
Hase yeeshee, inkastoo milaterigu isku dayayo inuu muujiyo kalsooni, xaaladda degdegga ah ee bani’aadannimo ee Suudaan ayaa weli ka mid ah kuwa ugu daran dunida, xitaa iyadoo tilmaamayaasha qaarkood ay muujinayaan horumar kooban.
Hay’adda Caalamiga ah ee Socdaalka ee Qaramada Midoobay (IOM) ayaa Khamiistii sheegtay in ku dhowaad 4.65 milyan oo Suudaani ah oo barakacay ay dib ugu laabteen deegaannadoodii, iyadoo tirada dadka ku barakacay gudaha dalka ay sii yaraanayso.
IOM waxay sheegtay in xogtii ugu dambeysay ay ku salaysnayd sahanno laga sameeyay ku dhowaad 13,000 oo goobood oo ku kala yaalla 185 degmo oo ka tirsan dhammaan 18-ka gobol ee Suudaan.
Sida ay hay’addu sheegtay, qiyaastii 8.69 milyan oo qof ayaa weli ku barakacsan gudaha dalka. Taasi waxay ka dhigan tahay hoos-u-dhac 25% ah marka loo eego heerkii ugu sarreeyay ee barakaca ee la diiwaangeliyay intii dagaalku socday, waxayna qiyaastii 1% ka hooseysaa tiradii la soo sheegay bil ka hor.
IOM waxay sheegtay in dib-u-laabashooyin laga diiwaangeliyay 74 degmo oo dalka oo dhan ah. Qiyaastii 82% dadka soo laabtay waxay hore ugu barakaceen meelo kale oo gudaha Suudaan ah, halka 18% ay kasoo laabteen dalalka deriska ah ee ay magangelyada u tageen.
Carruurta ayaa weli ka mid ah dadka sida weyn ugu nugul saameynta colaadda. Hay’addu waxay sheegtay in dadka ka yar 18 jir ay yihiin 55% dadka gudaha Suudaan ku barakacay iyo 50% dhammaan dadka soo laabtay.
Tirada guud ee dadka soo laabtay ayaa korortay 5% marka loo eego bishii hore.
Warbixinteedii bishii hore, IOM waxay diiwaangelisay qiyaastii 8.8 milyan oo qof oo gudaha ku barakacay iyo wax yar ka badan 4.4 milyan oo qof oo soo laabtay. Tirakoobyada ugu cusub waxay muujinayaan hoos-u-dhac sii socda kaddib markii barakacu gaaray heerkii ugu sarreeyay oo ahaa ku dhowaad 11.6 milyan oo qof bishii Janaayo 2025.
Hay’addu waxay kororka dadka soo laabanaya inta badan la xiriirisay dib-u-qabsashadii milateriga Suudaan ee gobollada Khartuum, Sannaar iyo Al-Jaziira, oo ay kala wareegeen RSF, taas oo rayidka u saamaxday inay si tartiib ah ugu laabtaan deegaanno ay dagaalladu go’doomiyeen ama amni-darro ka dhigeen.
Si kastaba ha ahaatee, kooxaha gargaarku waxay ka digayaan in dhibaatadu aysan weli ka soo rayn qaybo badan oo Suudaan ah. Dagaallada socda, burburka baahsan iyo helitaanka liita ee adeegyada aasaasiga ah ayaa weli saameynaya dhul ballaaran oo dalka ka mid ah.
Suudaan waxay gashay dagaal sokeeye bishii Abriil 2023, kaddib markii xiisado u dhexeeyay milateriga iyo RSF oo ku saabsanaa qorshayaal ciidanka gurmadka degdegga ah loogu dari lahaa ciidamada qalabka sida ee rasmiga ah ay isu beddeleen dagaal furan.
Sida ay sheegayaan qiyaasaha Qaramada Midoobay, colaadda ayaa dishay tobannaan kun oo qof, halka markii ay barakacu heerkii ugu sarreeyay marayay ay ku dhowaad 13 milyan oo qof ku barakaceen, taas oo Suudaan ka dhigtay mid ka mid ah dhibaatooyinka barakac ee ugu waaweyn dunida.
Warsidaha The Axadle Times
La soco wararkii ugu dambeeyay ee Turkiga, gobolka uu ku yaallo iyo daafaha dunida.
I DIIWAANGELI
Waad ka bixi kartaa wakhti kasta. Markaad isdiiwaangeliso, waxaad oggolaanaysaa Shuruudahayaga Isticmaalka iyo Siyaasadda Asturnaanta.
Boggan waxaa ilaaliya reCAPTCHA, waxaana khuseeya Siyaasadda Asturnaanta iyo Shuruudaha Adeegga ee Google.
