Faafitaanka Ebola ee sida ba’an uga socda Congo ayaa u fidaya si ka dhakhso badan inta kooxaha xakamayntu joojin karaan, ayuu Arbacadii ka digay madaxa Ururka Caafimaadka Adduunka, iyadoo shaqo-joojin ay mushahar la’aan darteed sameeyeen qaar ka mid ah shaqaalaha caafimaadku ay cadaadis cusub ku kordhisay gurmad markii horeba tabar yaraa.
Ku dhowaad saddex bilood ka dib markii lagu dhawaaqay faafitaanka, tirada caabuqyada ayaa laba jibbaarmaysa dhowr meelood oo si daran u saameysan, ayuu Tedros Adhanom Ghebreyesus ku sheegay qoraal uu ku daabacay X kaddib wadahadallo uu madaxda kula yeeshay Kinshasa, caasimadda dalka.
Booqashadani waxay ahayd safarkii labaad ee agaasimaha guud ee WHO uu ku tago dalkan ku yaalla Bartamaha Afrika tan iyo markii masuuliyiintu ku dhawaaqeen faafitaanka bartamihii May.
“Dhammaanteen waxaan isku raacsannahay inay tahay inaan si degdeg ah oo baaxad leh u kordhinno dhammaan dadaalladeenna, dhammaan tiirarka gurmadka iyo dhammaan la-hawlgalayaasha,” ayuu yiri Tedros.
Wasaaradda Caafimaadka Congo ayaa sheegtay in faafitaanku gaaray 3,874 kiis oo la xaqiijiyey ilaa Isniintii, kuwaas oo ay ku jiraan 1,751 dhimasho.
Dhibaatadu waxay xuddun u tahay gobolka Ituri, oo ah qayb fog oo nugul oo ku taalla bariga Congo, una dhow xuduudaha South Sudan, Uganda iyo Rwanda. Qoysaska halkaas ku nool waxay sheegeen in helitaanka daryeelka caafimaadka, oo markii horeba ay wiiqeen rabshadaha fallaagadu, uu sii xumaaday kaddib markii shaqaale badan oo safka hore ahi shaqada ka tageen.
Qaar ka mid ah shaqaalaha caafimaadka ayaa sheegay in toddobaadkii la soo dhaafay ay bilaabeen inay helaan lacagihii shaqadii ay qabteen tan iyo markii faafitaanku bilowday, balse waxay dalbanayaan mushahar ka wanaagsan.
Magaalada Bunia, oo ah caasimadda gobolka Ituri, qof deegaanka ah oo lagu magacaabo Anicet Baluku ayaa sheegay in shaqo-joojintu ay qayb ka qaadatay dhimashada labadiisa walaal oo Ebola u geeriyooday.
“Waxaan masuuliyiinta ugu baaqaynaa inay si degdeg ah xal u helaan si looga hortago in qoysas kale ay la kulmaan musiibadan oo kale,” ayuu u sheegay The Associated Press.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa Arbacadii ku dhawaaqday inay qoondayn doonto $242 milyan oo dheeraad ah si loogu taageero gurmadka degdegga ah ee Ebola iyo u-diyaargarowga gobolka, iyo sidoo kale gargaarka bani’aadannimo ee la xiriira faafitaanka. Bayaan ay soo saartay ayay wasaaraddu ku sheegtay in gargaarka tooska ah ee Mareykanku uu hadda dhaafay $512 milyan.
Faafitaankani wuxuu durba dhammaan xaaladihii degdegga ahaa ee Ebola ee hore uga sarre maray xawaaraha uu ku fidayo. Sidoo kale waa faafitaankii labaad ee Ebola ee ugu weynaa ee abid la diiwaangeliyo, kaddib qalalaasihii Galbeedka Afrika ee 2014-2016, kaas oo sababay in ka badan 28,000 oo kiis iyo in ka badan 11,000 oo dhimasho.
Masuuliyiinta caafimaadka ayaa sheegay in fayraska Bundibugyo ee sababay faafitaanka hadda socda aanu lahayn tallaal ama daawayn la ansixiyey. Masuuliyiinta maxalliga ah waxay rumaysan yihiin in gudbistu ka bilaabatay deegaan fog waqti dheer ka hor intii aan si rasmi ah faafitaanka loogu dhawaaqin 15-kii May.
Cudurku weli wuxuu “ku fidayaa heer walaac leh oo aan hore loo arag,” ayay Arbacadii sheegtay Doctors Without Borders. Hay’adda samafalka caafimaadku waxay intaas ku dartay: “Gurmadku wuu sii ballaaranayaa, balse weli si ku filan oo degdeg ah uma gaarayo bulshooyinka si loo jebiyo silsiladaha gudbinta.”
Dr. Jean Kaseya, oo hoggaamiya Xarumaha Afrika ee Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada, ayaa booqasho uu Talaadadii ku tagay Bunia ku sheegay in raadraaca dadka lala xiriiray aanu soo qabanayn caabuqyo badan. Wuxuu sheegay in ugu yaraan 60% ilaa 70% kiisaska cusub laga helayo dad aan lala socon kaddib markii ay la kulmeen bukaanno la xaqiijiyey.
Masuuliyiinta ayaa sheegay in daahitaanka ogaanshuhu uu heerka dhimashada gaarsiiyey 45%. 77-kii kiis ee ugu dambeeyey ee lagu soo warramay muddo 24 saacadood ah, 44 ka mid ahi waxay noqdeen dhimasho, sida ay sheegtay Wasaaradda Caafimaadku. Ugu yaraan 717 bukaan ayaa weli ku jira go’doomin, halka 749 ay bogsadeen.
Kaseya, oo Arbacadii la kulmay Tedros, ayaa sheegay in Africa CDC ay kooxaha gurmadka kala shaqaynayso “ogaanshaha hore, xoojinta raadraaca dadka lala xiriiray, helitaanka degdegga ah ee daryeel tayo leh iyo ka-qaybgelin qoto dheer oo lala yeesho bulshooyinka.”
Tedros wuxuu hawlwadeennada gurmadka ku boorriyey inay gaaraan deegaan kasta oo ay dhibaatadu saameysay, hagaajiyaan isku-duwidda uu hoggaaminayo dowladda, ayna xaqiijiyaan in shaqaalaha caafimaadka la ilaaliyo.
“Waxa ugu muhiimsan, bulshooyinku waa inay udub-dhexaad u noqdaan gurmadka oo ay lahaadaan masuuliyaddiisa,” ayuu yiri. “Ma joojin karno Ebola haddii aan la helin kalsoonidooda, hoggaankooda iyo iskaashigooda.”
Warsidaha The Axadle Times
La soco wararkii ugu dambeeyey ee Turkey,
gobolkeeda iyo dunidaba.
I DIIWAANGELI
Waad ka bixi kartaa diiwaangelinta wakhti kasta. Markaad isdiiwaangeliso, waxaad oggolaanaysaa Shuruudaha Isticmaalka iyo Siyaasadda Asturnaanta.
Boggan waxaa ilaaliya reCAPTCHA, waxaana khuseeya Siyaasadda Asturnaanta iyo Shuruudaha Adeegga ee Google.
