Arbaco, Luulyo 29, 2026
Muqdisho (AX) — Soomaaliya waxaa ku sii kordhaya cadaadiska dhaqaale iyadoo ay hoos u dhacayaan ilihii muhiimka ahaa ee dakhliga, sida uu ka digay Wasiirka Maaliyadda Biixi Iimaan Cige, isaga oo ugu baaqay ganacsiga gaarka loo leeyahay inuu door weyn ka qaato horseedidda koboc waara.
Isaga oo Talaadadii khudbad ka jeedinayay munaasabad ka dhacday Muqdisho, Cige ayaa sheegay in dalka uusan hadda helin lacag u dhexeysa $450 milyan iyo $600 milyan oo markii hore soo geli jirtay dhaqaalihiisa. Wuxuu khasaarahaas ku tilmaamay caqabad weyn oo u baahan in la xoojiyo ururinta dakhliga gudaha iyo ballaarinta ganacsiga gaarka loo leeyahay.
“Lacagtii u dhexeysay $450 milyan iyo $600 milyan ee dalka soo geli jirtay way sii dabar go’aysaa,” ayuu yiri Cige. “Sidaas darteed, xaaladdu runtii ma fududa, waxaana muhiim ah inaan xoojino ganacsiga gaarka loo leeyahay, oo ah laf-dhabarta horumarinta dhaqaalaha.”
Inkasta oo ay jiraan cadaadisyadaas, wasiirku wuxuu sheegay in Soomaaliya ay diiwaangelisay horumarro la taaban karo, isaga oo tilmaamay koboca guud ee dhaqaalaha iyo horumarka laga sameeyay warshadaha bangiyada.
Tobankii sano ee la soo dhaafay, dhaqaalaha Soomaaliya si weyn ayuu u ballaartay, ayuu sheegay, isaga oo ka koray qiyaastii $150 milyan una kacay ku dhowaad $2.3 bilyan.
Cige wuxuu sidoo kale iftiimiyay horumarka bangiyada ganacsiga, kuwaas oo awooddoodu korodhay iyadoo ay barbar socotay sare u kac weyn oo ku yimid amaahda la siiyo ganacsiyada iyo shirkadaha gaarka loo leeyahay.
Maalgelinta ay bangiyada ganacsigu siiyaan ganacsiga gaarka loo leeyahay ayaa ku dhowaad labanlaabantay shantii sano ee la soo dhaafay, iyadoo gaartay qiyaastii $500 milyan, sida uu sheegay wasiirku.
Hase yeeshee, qayb weyn oo ka mid ah maalgashigaas ma gaarin waaxyaha wax-soo-saarka leh ee dhaqaalaha, ayuu yiri Cige, isaga oo tusaale u soo qaatay beeraha, xoolaha, warshadaha iyo ganacsiyada awoodda u leh inay shaqooyin abuuraan.
Wuxuu ugu baaqay bangiyada iyo hay’adaha kale ee maaliyadeed inay maalgelin dheeraad ah ku jiheeyaan wax-soo-saarka gudaha, isaga oo maalgashiga noocaas ah ku tilmaamay mid lama huraan u ah dhismaha dhaqaale adkaysi leh oo waara.
Hadaladiisa ayaa ku soo beegmaya xilli Soomaaliya ay ka jirto hubanti la’aan siyaasadeed iyo mid dhaqaale, iyadoo hoos u dhaca kaalmada caalamiga ahi uu walaac ka dhaliyay cawaaqibka ka dhalan kara ee ku wajahan maaliyadda dowladda.
Warqad siyaasadeed oo Somali Public Agenda ay daabacday Luulyo 2026 ayaa sheegtay in miisaaniyadda federaalka ee 2026 lagu saadaaliyay dakhli iyo deeqo guud oo gaaraya qiyaastii $1.36 bilyan, marka la barbar dhigo kharash dhan $1.39 bilyan, taasoo dhalinaysa miisaaniyad-yari lagu qiyaasay $29 milyan.
Dakhliga gudaha ayaa la filayaa inuu gaaro $479 milyan, iyadoo kororkaasi inta badan ka imanayo ururinta oo ku xoogeysatay canshuuraha dakhliga, canshuuraha badeecadaha iyo adeegyada, iyo khidmadaha maamulka.
Si kastaba ha ahaatee, cashuuraha kastamka iyo dakhliga kale ee ku xiran wax-soo-dejinta ayaa weli u nugul saameynta isbeddellada dibadda, sida lagu sheegay warqadda, kuwaas oo ay ka mid yihiin carqaladaha ku yimaada ganacsiga caalamiga ah iyo isbeddellada ku dhaca kaalmada shisheeye.
Deeqaha dibadda ayaa bixiya $878.8 milyan, taasoo ka dhigan 64.7% dhammaan ilaha dhaqaale. Waxaa taas ku jira $174.4 milyan oo ah taageero miisaaniyadeed oo toos ah iyo $704.4 milyan oo loo qoondeeyay mashaariic ay maalgeliyeyaashu taageeraan.
Tirooyinkaas waxay muujinayaan ku-tiirsanaanta joogtada ah ee Soomaaliya ay ku qabto maalgelinta dibadda, iyadoo kaalmada maalgeliyeyaasha ee ku saleysan mashaariicdu ay weli qaybta ugu weyn ka tahay miisaaniyadda qaranka.
