Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo ayaa heshay dufcaddii ugu horreysay oo ka kooban 16,520 qiyaasood oo tallaalka Ebola ah, xilli mas’uuliyiintu ay la tacaalayaan dillaac dilay in ka badan 2,500 oo qof kuna faafay lix gobol.
Shixnadda Ervebo ayaa habeenkii Jimcaha soo gaartay Kinshasa, ayuu yiri Wasiirka Caafimaadka Samuel Roger Kamba. In ka badan 50,000 oo qiyaasood oo dheeraad ah ayaa la filayaa inay dalka soo gaaraan Isniinta.
- Advertisement -
“Qiyaasahani waxay xoojin doonaan jawaabta dowladda ee Ebola waxayna gacan ka geysan doonaan ilaalinta bulshada, iyada oo taageero laga helayo saaxiibbadeenna,” ayuu Kamba u sheegay weriyeyaasha garoonka diyaaradaha ee Kinshasa.
Ururka Caafimaadka Adduunka ayaa Khamiistii sheegay in Congo ay heli doonto 70,000 oo qiyaasood oo Ervebo ah oo laga soo qaadayo kaydka caalamiga ah ee tallaalka Ebola. Qiyaastii 20,000 ayaa loo qoondeyn doonaa tijaabo caafimaad oo Wajiga 3 ah oo lagu qiimeynayo in tallaalku ka difaacayo nooca ka dambeeya dillaaca hadda jira. 50,000-ka qiyaasood ee harayna waxaa la siin doonaa shaqaalaha safka hore iyo shaqaalaha caafimaadka.
Shirkadda Merck ayaa samaysay tallaalka, kaas oo lagu soo saaro Jarmalka. Waxaa loo oggolaaday laguna taliyey dillaacyada uu sababo nooca Zaire ee Ebola. Si kastaba ha ahaatee, faafitaanka hadda ka jira Congo waxaa horseedaya nooca Bundibugyo, kaas oo aan weli loo ansixin tallaal ama daaweyn gaar ah midna.
Cilmi-baarayaashu wali ma xaqiijin in Ervebo uu ka difaaco Bundibugyo. Natiijooyin hordhac ah, oo ay ku jiraan kuwa ka soo baxay daraasadaha xoolaha, ayaa muujinaya in tallaalku laga yaabo inuu bixiyo difaac isdhaafsan oo xaddidan. Caddeyntaas ayaa khubarada WHO ku dhalisay bishan inay ku baaqaan tijaabo ballaaran oo lagu sameeyo dadka.
Kamba wuxuu xusay in Ervebo si soo noqnoqota loogu isticmaalay xaaladihii degdegga ahaa ee hore ee Ebola, oo ay ku jirto faafitaankii weynaa ee saameeyay Congo iyo dalalka deriska ah intii u dhexeysay 2018 ilaa 2020.
“Tallaalkan horey ayaa loo isticmaalay dhowr jeer, gaar ahaan si aad u baaxad weyn intii lagu jiray dillaacii 2018-2020,” ayuu yiri.
Congo waxay si rasmi ah ugu dhawaaqday dillaaceedii ugu dambeeyay — oo ah kii 17-aad ee dalka — 15-kii May, inkastoo mas’uuliyiintu ay rumeysan yihiin in fayrasku wareegayay toddobaadyo ka hor. Hadda wuxuu gaaray 56 aag caafimaad oo ku kala yaal gobollada Haut-Uele, Ituri, North Kivu, South Kivu, Bas-Uele iyo Tshopo.
Qaar badan oo ka mid ah goobahaas waxay la tacaalayaan yaraansho ba’an oo dhanka daryeelka caafimaadka ah, joogitaan xaddidan oo dowladda ah iyo amni darro sii socota oo la xiriirta kooxo hubeysan.
Sida lagu sheegay warbixintii ugu dambeysay ee xaaladda ee Wasaaradda Caafimaadka, caabuqyada la xaqiijiyay waxay gaareen 5,290, iyadoo dhimashadu ay ka badan tahay 2,500.
Faafitaanku wuu sii ballaaranayaa. Julien Harneis, oo ah isku-duwaha sare ee Ebola ee Qaramada Midoobay, ayaa Jimcihii sheegay in uu “si xawli aad u weyn u kordhayo.”
Dhakhaatiirta Aan Xuduudda Lahayn, oo lagu yaqaan soo gaabinta Faransiiska ee MSF, ayaa sheegtay in bulshooyinka uu saameeyay dillaacu wali ka maqan tahay taageeradii loo baahnaa si fayraska gacanta loogu dhigo.
Hay’addu waxay ku baaqday in si degdeg ah loo ballaariyo tababarka shaqaalaha caafimaadka iyo hoggaamiyeyaasha bulshada, iyadoo xoogga la saarayo aqoonsiga kiisaska laga shakisan yahay, gudbinta bukaannada iyo hirgelinta tallaabooyinka ka hortagga iyo xakamaynta caabuqa ee bulshada dhexdeeda.
Maqnaanshaha tallaal loo ansixiyay nooca Bundibugyo ayaa kordhiyay cadaadiska lagu doonayo in la sameeyo qalab ka hortag ah oo si gaar ah noocaas u beegsada. Laba musharrax ayaa hadda ku jira tijaabooyin caafimaad: mid ay samaysay Moderna oo fadhigeedu yahay Mareykanka kuna saleysan tiknoolajiyada mRNA, iyo mid kale oo ay soo saartay Jaamacadda Oxford ee Britain.
Hilleman Laboratories, oo fadhigeedu yahay Singapore, ayaa si gooni ah u horumarinaysa tallaal loo yaqaan rVSV Bundibugyo. WHO ayaa ku tilmaantay musharraxa ugu rajo badan ee si gaar ah loogu talagalay in lagu beegsado noocan.
Ebola wuxuu ku faafo taabasho toos ah oo lala yeesho dheecaannada jirka ee dadka qaba caabuqa, wuxuuna keeni karaa qandho daran iyo calaamado kale oo dhimasho sababi kara. Cudurkan ayaa dilay in ka badan 15,000 oo qof Afrika shantii tobannaan sano ee la soo dhaafay.
