Qore: Yusuf Said HersiMonday July 6, 2026
Puntland State, oo muddo dheer lagu tilmaami jiray tiir ka mid ah xasilloonida Soomaaliya, ayaa maanta taagan meel siyaasadeed oo xasaasi ah: maamul leh taariikh muuqata oo ku saabsan dhismaha federaalka, la dagaallanka kooxaha hubeysan iyo kobcinta hay’adaha dowliga ah, balse isla waqtigaas wajahaya cadaadisyo is biirsaday oo gudaha iyo heer federaalba ka imanaya.
1. Siyaasadda Gudaha: Midnimo Mise Kala Aragti Duwan?
Gudaha Puntland State, loollan siyaasadeed ayaa ka jira sida ka dhacda nidaamyada dimuqraadiga ah, hase yeeshee mararka qaar tartankaasi wuxuu u gudbaa khilaaf wiiqa kalsoonida siyaasadeed. Maamulka Puntland State wuxuu ku celcelinayaa in mudnaantiisu tahay ilaalinta amniga iyo xasilloonida, halka mucaaradku ay soo jeediyaan dhaliilo la xiriira maamulka, hufnaanta iyo habka loo maareeyo arrimaha siyaasadda.
Khilaafaadkan haddii aan lagu dejin miiska wada hadalka iyo hannaan sharci oo la isla aqbalo, waxay horseedi karaan kala fogaansho siyaasadeed oo dhaawacda awoodda dowladda ee ay kula tacaalayso caqabadaha kale.
2. Arrimaha Amniga
Amnigu weli waa laf-dhabarta Puntland State. Hawlgallada lagu beegsanayo kooxaha hubeysan, gaar ahaan kuwa ka socda buuraha gobolka Bari, waxay muujiyeen dadaalka ballaaran ee ciidamada Puntland State ku bixiyeen sugidda amniga.
Haddana dagaal noocaas ah kuma filna geesinimo ciidan oo keliya; wuxuu u baahan yahay dhaqaale joogto ah, tababar, iyo iskaashi waara. Guulaha militari waa muhiim, balse xasillooni muddo dheer jirta waxay sidoo kale ku xirnaan doontaa dib u soo nooleynta adeegyada dowladda iyo abuurista fursado dhaqaale oo bulshada gaara.
3. Xiriirka Dowladda Federaalka
Xiriirka Puntland State iyo dowladda federaalka ayaa weli ka mid ah qodobada ugu murugsan siyaasadda Soomaaliya.
Puntland State waxay marar badan ku eedeysay dowladda federaalka in ay qaaday tallaabooyin aysan u arkin kuwo la jaanqaadaya mabda’a federaalka, gaar ahaan wax-ka-beddelka dastuurka, awood-qaybsiga, maamulka doorashooyinka iyo qaybsiga kheyraadka.
Dowladda federaalka, dhinaceeda, waxay ku adkeysataa in tallaabooyinkeeda lagu doonayo mideynta hay’adaha qaranka iyo xoojinta dowladnimada Soomaaliya.
Farqigaas aragtiyeed ayaa abuuray jawi siyaasadeed oo mararka qaarkood hoos u dhiga wada shaqeynta labada dhinac.
4. Muranka La Xiriira Ciidamada
Arrimaha ugu xasaasisan ee weli taagan waxaa ka mid ah eedeymo ay masuuliyiin Puntland State ka tirsan waqtiyo kala duwan u jeediyeen dowladda federaalka, iyagoo sheegay in dowladdu qoranayso ciidamo ama taageerayso cutubyo ka hawlgala deegaanno Puntland State ka tirsan. Puntland State waxay arrintaas u aragtaa faragelin lagu sameynayo maamulkeeda iyo amnigeeda.
Dowladda federaalka, dhankeeda, waxay guud ahaan ku dooddaysaa in ciidamada ay qorto ama tababarto ay yihiin ciidamo qaran oo loogu talagalay difaaca dalka iyo adkaynta amniga guud.
Maadaama arrintani tahay mid si weyn loogu muransan yahay siyaasad ahaan, waxaa muhiim ah in lagu wajaho wada hadal, hufnaan iyo iskaashi hay’adeed si loo dhimo kalsooni darrada sii fidi karta.
5. Dhaqaalaha iyo Adeegyada Bulshada
Dhaqaalaha Puntland State wuxuu inta badan ku tiirsan yahay ganacsiga, xoolaha nool, kalluumeysiga iyo lacagaha ay soo diraan qurbo-joogtu.
Si kastaba ha ahaatee, shaqo la’aanta dhalinyarada, sicir-bararka iyo baahida maalgashi ballaaran ayaa weli ah caqabado culus. Kobaca dhaqaale ee la taaban karo wuxuu si dhow ugu xiran yahay amni sugan iyo jawi siyaasadeed oo deggan.
6. Doorka Puntland State ee Mustaqbalka Federaalka
Puntland State weli waxay isu aragtaa udub-dhexaad muhiim u ah nidaamka federaalka Soomaaliya. Aragtideedu waxay xoogga saaraysaa federaal ku dhisan wada-tashi, ixtiraamka dastuurka iyo awood-qaybsi lagu heshiiyey.
Haddii khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada aan lagu maareyn wada hadal iyo is-afgarad, hirgelinta nidaamka federaalka ayaa sii adkaan karta.
Gunaanad
Marka si miisaaman loo eego, Puntland State waxay hadda ku jirtaa marxalad ay fursado iyo caqabado is barbar socdaan. Dhinac, waxay sii waddaa dadaallada amni iyo dhismaha hay’adaha. Dhinaca kale, waxaa horyaalla muranno siyaasadeed oo gudaha ah, xiriir adag oo kala dhexeeya dowladda federaalka iyo culaysyo dhaqaale.
Mustaqbalka Puntland State wuxuu ku xirnaan karaa dhowr arrimood:
• In khilaafaadka gudaha lagu xalliyo wada hadal iyo hannaan sharci• In la helo xiriir shaqeynaya oo ku dhisan kalsooni iyo wada-tashi oo lala yeesho dowladda federaalka.• In la sii xoojiyo amniga iyadoo la ilaalinayo xuquuqda shacabka.• In mudnaan la siiyo kobaca dhaqaalaha, shaqo-abuurka iyo adeegyada bulshada.• In dhammaan dhinacyada siyaasadeed ay ka hormariyaan danaha shacabka iyo xasilloonida guud danaha siyaasadeed ee gaarka ah.
Aragti falanqayn ahaan, caqabadaha Puntland State ma aha kuwo aan xal lahayn. Waxay se u baahan yihiin hoggaan, tanaasul siyaasadeed iyo hannaan wada-tashi oo kalsooni lagu dhiso. Haddii taas lagu guuleysto, Puntland State waxay sii adkayn kartaa kaalinteeda muhiimka ah ee xasilloonida iyo horumarka Soomaaliya.
_________________________________________
Yusuf Said Hersi[email protected]
