Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa saxiixay laba amar fulineed oo lagu doonayo in lagu xaddido jinsiyadda lagu helo dhalashada, isaga oo dib u cusboonaysiiyay loollankiisa ka dhanka ah dammaanad dastuuri ah kadib markii Maxkamadda Sare ay diidday isku daygiisii hore ee uu ku doonayay inuu ku soo afjaro.
Tallaabadan ayaa bartilmaameedsanaysa qodob udub-dhexaad u ah ajandaha socdaalka ee madaxweynaha Jamhuuriga, iyadoo Aqalka Cad uu si gaar ah diiradda u saarayo waxa uu ku tilmaamay “dalxiiska dhalmada”—oo ah dhaqanka haweenka ajnabiga ah ee uurka leh ay ugu safraan Maraykanka si ay halkaas ugu umulaan.
Kadib guuldarradii 30-kii Juun kasoo gaartay Maxkamadda Sare, Mr Trump wuxuu ugu baaqay Congress-ka inuu soo farageliyo. Hase yeeshee, shalay wuxuu taa beddelkeeda adeegsaday amarro fulineed, kuwaas oo hagaya siyaasadda dowladda balse aan lahayn awoodda sharci ee xeer uu Congress-ku ansixiyay.
Maxkamadda Sare waxay amarkii hore ee Mr Trump ku tilmaantay mid dastuurka ka hor imanaya. Tallaabadaasi waxay saameyn lahayd carruur badan oo ay dhaleen muhaajiriin dalka si sharci-darro ah ku joogay ama si ku-meel-gaar ah u joogay.
Kaaliyaha Aqalka Cad Stephen Miller ayaa sheegay in ‘dhaqanka dalxiiska dhalmada laga bilaabo hadda la mamnuucay’
“Dhaqankaas dalxiiska dhalmada, laga bilaabo marka amarkan la saxiixay, waa la mamnuucay,” ayuu kaaliyaha Aqalka Cad Stephen Miller ka sheegay munaasabad saxiix ah oo ka dhacday Xafiiska Oval-ka.
Center for Immigration Studies, oo ah urur u ololeeya in la yareeyo heerarka socdaalka, ayaa falanqayn uu sameeyay 2020 ku qiyaasay in inta u dhexeysa20,000 iyo 25,000 oo hooyo ay Maraykanka ugu safreen dalxiiska dhalmada muddadii 12-ka bilood ahayd ee ku beegnayd 2016 iyo 2017.
Maraykanka waxaa 2025 laga diiwaangeliyay 3.6 milyan oo dhalasho.
Amarrada cusub waxay sidoo kale xaddidayaan xuquuqda carruurta Maraykanka ugu dhalata shaqaalaha dowladaha shisheeye, iyo kuwa waalidkood lagu tilmaamay cadow ajnabi ah.
Waxay sidoo kale saameyn ku yeelan karaan dadka ku dhashay dhulalka Maraykanka haddii Congress-ku ansixiyo sharci la soo jeediyay oo halkaas ka joojinaya jinsiyadda tooska ah.
‘Waa ceeb. Lacag ayay ku iibsanayaan inay dalka ku soo galaan’, ayuu yiri Donald Trump
Amarradii ugu dambeeyay ee Mr Trump ayaa la filayaa inay dhaliyaan dagaal kale oo sharci. Khubaradu waxay sheegeen inaan la hubin inta ay le’eg tahay saameynta wax-ku-oolka ah ee ay yeelan karaan marka la eego go’aanka Maxkamadda Sare, halka u doodayaasha muhaajiriintu ay maamulka ku eedeeyeen inuu isku dayayo inuu hareer maro maxkamadda ugu sarreysa. ACLU waxay sheegtay in tallaabooyinkani ay u badan tahay inay ku fashilmaan maxkamadda.
“Shan toddobaad oo keliya ka hor, Maxkamadda Sare waxay caddaysay in jinsiyadda dhalashadu aanay ku xirnayn rabitaanka madaxweyne, balse ay tahay dammaanad dastuuri ah oo jirtay in ka badan 150 sano. Amarrada fulineed ee maanta waa uun isku day lagu hareer marayo go’aankaas,” ayay tiri Deborah Fleischaker, oo hore xil uga soo qabatay maamulkii Biden, haddana la shaqaysa UnidosUS, oo ah urur xuquuqda madaniga ah iyo u doodista dadka Hispanic-ka ah.
Women’s Refugee Commission ayaa ka digtay in amarradu wiiqi karaan xuquuqda haweenka uurka leh ee doonaya inay si sharci ah dalka ku soo galaan “mid ka mid ah xilliyada ugu nugul noloshooda”. Waxay maamulka ugu baaqday inuu soo saaro tilmaamo waafaqsan go’aanka Maxkamadda Sare.
‘Go’aan aad looga xumaado’
Isagoo ka hadlayay Xafiiska Oval-ka, Mr Trump wuxuu go’aankii 6-3 ahaa ee Maxkamadda Sare ee 30-kii Juun ku tilmaamay “go’aan aad looga xumaado”. Wuxuu sheegay in dadku ay ganacsiyo ka samaysanayeen dalxiiska dhalmada.
“Sidaas ma aha habka loogu talagalay inay arrintu u shaqeyso. Waa ceeb. Lacag ayay ku iibsanayaan inay dalka ku soo galaan, mana oggolaan doonno inay taasi dhacdo,” ayuu yiri.
Amarkiisii hore ee fulineed, oo la soo saaray maalintii ugu horreysay ee Mr Trump xilka qabtay 2025, wuxuu qayb ka ahaa olole ballaaran oo lagu adkaynayay socdaalka. Wuxuu hay’adaha Maraykanka farayay inaanay aqoonsan jinsiyadda carruurta dalka ku dhalata marka labada waalid midkoodna aanu ahayn muwaadin Maraykan ah ama degane rasmi ah oo sharci haysta, kaas oo sidoo kale loo yaqaan qof haysta “green card”. Siyaasaddu waxay jinsiyadda u diidi lahayd dhallaanka ay dhalaan muhaajiriinta Maraykanka si sharci-darro ah ama ku-meel-gaar ah ku jooga.
Maxkamadda Sare ee Maraykanka ayaa ka hortimid tallaabooyinkii hore ee Donald Trump uu ku doonayay inuu ku soo afjaro jinsiyadda dhalashada
Wax-ka-beddelka 14aad ee Dastuurka ayaa dhaqan ahaan loo fahmay inuu jinsiyadda dammaanad qaadayo dhallaanka ku dhasha Maraykanka, marka laga reebo xaalado kooban oo ay ku jiraan carruurta diblomaasiyiinta shisheeye ama xubnaha ciidan cadow ah oo dalka qabsaday.
“Tan waxaa loo sameeyay sabab kale. Waxaa la sameeyay isla markiiba Dagaalkii Sokeeye kadib. Waxaa loogu talagalay carruurtii addoomaha, haddase maxaa dhacaya?” ayuu yiri Mr Trump.
Ma jiraan tirokoob rasmi ah oo diiwaangeliya inta ajnabi ee si gaar ah Maraykanka ugu safarta inay halkaas ku umulaan oo carruurtooda jinsiyad ugu helaan, sidoo kalena ma jiro qiyaas la isku raacsan yahay oo ku saabsan kharashka arrintani ku hayso canshuur-bixiyeyaasha.
Guddoomiyaha Maxkamadda Sare John Roberts ayaa go’aanka maxkamadda ku qoray in qorayaashii Wax-ka-beddelka 14aad ay dammaanaddiisa gaarsiiyeen qof kasta oo si xor ah ugu dhashay dalka.
“Jinsiyaddu, waagaas iyo haddaba, waxay ahayd xaqa lagu yeelanayo xuquuq – iyo in si xor ah looga qaybqaato bulshadeenna siyaasadeed. Ballanqaadkaas maanta waan ilaalinaynaa,” ayuu qoray Garsoore Roberts.
Qodobka Wax-ka-beddelka 14aad ee loo yaqaan Qodobka Jinsiyadda wuxuu dhigayaa: “Dhammaan dadka ku dhashay ama jinsiyadda ku qaatay Maraykanka, isla markaana hoos yimaada awooddiisa sharci, waa muwaadiniin Maraykan ah iyo muwaadiniin gobolka ay deggan yihiin.”
