Isbahaysi ka kooban 25 gobol oo Maraykan ah, kuwaas oo intooda badan ay maamulaan Dimuqraadiyiin, ayaa shalay dacwad ka gudbiyay maamulka Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump, iyaga oo ku eedeeyay inuu awooddiisa ka tallaabay markii uu canshuuro kastam oo baahsan ku soo rogay tobannaan dal.
Gobolladu waxay dacwadda hor geeyeen Maxkamadda Ganacsiga Caalamiga ah ee Maraykanka ee New York. Waxay garsoorayaasha ka codsanayaan inay joojiyaan canshuurahaas, go’aamiyaan inay sharci-darro yihiin, isla markaana dowladda federaalka ku amraan inay soo celiso lacagihii lagu ururiyay.
Dacwaddu waxay bartilmaameedsanaysaa canshuurihii kastamka ee ugu dambeeyay ee Mr Trump, kuwaas oo u dhexeeya 10% ilaa 12.5%, isla markaana khuseeya 60 shuraako ganacsi oo lahaa inta badan badeecooyinkii uu Maraykanku soo dejiyay bishii hore.
Canshuurahan ayaa ka dambeeyay baaritaanno uu xafiiska Wakiilka Ganacsiga Maraykanka (USTR) ku sameeyay eedeymo la xiriira “shaqo khasab ah”. Baaritaannadaas waxaa lagu fuliyay Qaybta 301-aad ee Xeerka Ganacsiga ee 1974.
Tan iyo markii uu xilka ugu soo laabtay muddo-xileed labaad, Mr Trump wuxuu qalqal geliyay ganacsiga caalamka, isaga oo qaaday olole canshuuro kastam oo ballaaran oo lagu beegsanayo shuraakada ganacsi ee dunida oo dhan.
Wuxuu sheegay in dalal kale ay Maraykanka ka faa’iideysteen, wuxuuna canshuuraha kastamka ku tilmaamay aalad wadaxaajood oo lagu xaqiijinayo heshiisyo ganacsi oo cusub.
Aqalka Cad ayaa shalay difaacay siyaasadda maamulka, isaga oo diiday doodda gobollada ee ah in canshuurahaasi sharci-darro yihiin.
“Maraykanku wuxuu adeegsanayaa awooddiisa sharciga ah si loo joojiyo falalka, siyaasadaha iyo hab-dhaqannada aan macquulka ahayn ee culayska saaraya ganacsiga Maraykanka,” ayuu afhayeenka Aqalka Cad Kush Desai ku yiri bayaan.
“Canshuuraha kastamka ee Qaybta 301-aad waxay tan iyo muddo-xileedkii koowaad ee Madaxweynaha muujiyeen inay yihiin aalad sharci ahaan adkaysi leh, welina sidaas ayay yihiin,” ayuu Mr Desai raaciyay.
Dacwadihii hore
Canshuurihii kastamka ee ugu horreeyay ee Mr Trump, oo lagu soo rogay Xeerka Awoodaha Dhaqaale ee Xaaladaha Degdegga ah ee Caalamiga ah, waxaa bishii Febraayo laashay Maxkamadda Sare ee Maraykanka. Dabadeed wuxuu ku beddelay canshuur caalami ah oo 10% ah, taas oo dhacday bishii Luulyo.
Canshuuraha Qaybta 301-aad ee hadda dacwadda laga keenay ayaa beddelay canshuurtaas, waxayna dhaqan galeen markii uu tallaabadii 10%-ka ahayd waqtigeedu dhammaaday 24-kii Luulyo.
Saddex iyo labaatan ka mid ah 25-ka gobol ee dacwadda ku jira waxaa guddoomiyayaal ka ah Dimuqraadiyiin. Labada kale, Nevada iyo Vermont, waxaa hoggaamiya Jamhuuri.
Gobolladu waxay dacwaddooda ku sheegeen in baaritaannada Qaybta 301-aad ay ahaayeen “dadaal marmarsiiyo ah oo sharci-darro ah oo lagu doonayo in si aan xad lahayn loogu adeegsado awoodda canshuuraha kastamka”.
Dacwaddu waxay soo xiganaysaa hadallo ay jeediyeen mas’uuliyiin ka tirsan maamulka Trump, waxayna ku doodaysaa in baaritaannada si degdeg ah loo bilaabay, iyadoo natiijadoodana dhab ahaan horay loo sii go’aamiyay.
“Tallaabada Canshuuraha Kastamku waa mid aan sabab lahayn, aan nidaamsanayn, sharcigana ka hor imanaysa,” ayay dacwaddu leedahay.
“Gobollada Dacwoodayaasha ah waxay ka soo horjeedaan shaqada khasabka ah nooc kasta oo ay tahay, waxayna taageeraan ilaalinta shaqaalaha dunida oo dhan. Laakiin maamulku shaqada khasabka ah marmarsiiyo ugama dhigan karo sii wadidda qorshihiisa canshuuraha kastamka ee sharci-darrada ah.”
Canshuuro kastam oo gaar ah oo Mr Trump ku soo rogay waaxyo cayiman, oo ay ka mid yihiin birta, baabuurta iyo badeecooyin kale, waxay ku saleysan yihiin awoodo sharci oo kala duwan, mana saameyn dacwadihii ugu dambeeyay ee maxkamadaha.
