Madaxweyne Donald Trump ayaa sheegay in Mareykanku dib u dhigi doono weerar cusub oo lagu qaado Iran haddii Tehran ay si degdeg ah u oggolaato inay xaddiddo barnaamijkeeda nukliyeerka oo ay dib u furto Marinka Hormuz.
Qoraal uu xalay ku daabacay Truth Social, Mr Trump ayaa sheegay in Iran iyo dalal kale oo Bariga Dhexe ah ay codsadeen waqti dheeraad ah si loo gaaro heshiis horseedi doona dib u furista marin-biyoodka istaraatiijiga ah oo ah “mid Degdeg ah, Dhammaystiran oo Buuxda” iyo “soo afjaridda khatarta nukliyeerka ee Iran”.
Ma uusan magacaabin dalalka arrintan ku lugta leh. Qoraalka ayaa yimid kaddib wadahadal taleefan oo uu la yeeshay Dhaxal-sugaha Boqortooyada Sacuudi Carabiya Mohammed bin Salman, oo xulafo la ah Mareykanka.
“Iyadoo lagu salaynayo codsigan, waxaan oggolaaday, anigoo eegaya faa’iidada mustaqbalka ee DUNIDA iyo, sidoo kale, sii jiritaanka Iran guulaysata oo barwaaqo ah, inaan baajiyo weerarka, taas oo ku xiran inaan si degdeg ah u gaari karno HESHIIS,” ayuu Mr Trump qoray.
Warbaahinta dowladda Iran ayaa diidday hadalka madaxweynaha, iyadoo sheegtay in Tehran aysan Washington ka codsan inay joojiso duqeymaheeda. Waxay sheegashada ku tilmaantay “been cusub”, waxayna sheegtay in ciidamada qalabka sida ee Iran ay weli si buuxda u diyaarsan yihiin.
Iran oo sheegtay inay xoojinayso awooddeeda ka-hortagga
Dib-u-gurashada muuqata ee Mr Trump, kaddib maalmo ay labada dhinacba hanjabaado isweydaarsanayeen, ayaa noqotay isbeddelkii ugu dambeeyay ee colaadda ay Mareykanka iyo Israel bilaabeen shan bilood ka hor.
Dagaalku wuxuu ku fiday Khaliijka ilaa Badda Cas, wuxuuna gaaray xarun ku taalla Masar oo ku dhow Badda Mediterranean-ka.
Iran waxay inta badan xirtay Marinka Hormuz, kaas oo 20% saliidda iyo gaaska dabiiciga ah ee la qaboojiyey (LNG) ee dunidu ay mari jireen dagaalka ka hor. Carqaladdu waxay sare u qaaday qiimaha tamarta, waxayna kordhisay cadaadiska sicir-bararka ee dunida oo dhan.
Eli Cohen, wasiirka tamarta Israel ahna xubin ka tirsan golaha ammaanka ee Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu, ayaa sheegay in Israel iyo Mareykanku ay weli si dhow isaga kaashanayaan arrimaha ammaanka iyo sirdoonka ee la xiriira xaaladaha gobolka oo dhan.
Hase yeeshee, wuxuu ka digay: “Heshiis ha jiro ama yuusan jirin, iyadoon loo eegin ballanqaad kasta oo dibadeed, haddii Iran isku daydo inay dib u bilowdo barnaamijkeeda nukliyeerka ama horumariso warshadaha gantaalladeeda ballistic-ga, waan joogi doonnaa. Tallaabo ayaan qaadi doonnaa, waana weerari doonnaa.”
Mr Trump iyo Mr Netanyahu ayaa Talaadadii ku kulmay Washington. Sarkaal Israeli ah ayaa sheegay in wadahadalladu ay ku saabsanaayeen waddo kasta oo suurtagal ah oo lagu xaddidi karo barnaamijka nukliyeerka Iran, oo ay ku jiraan diblomaasiyad, cadaadis dhaqaale iyo awood militari. Tehran waxay beenisay inay ku hawlan tahay samaysashada hub nukliyeer ah.
Ku-simaha wasiirka difaaca Iran, Sarreeye Guuto Majid Ebn Al-Reza, ayaa sheegay in Tehran ay hanjabaadihii ugu dambeeyay ee Mareykanka u aragto “dagaal nafsi iyo garasho”, balse ay si dhab ah u qaadanayso. Wuxuu intaas ku daray in Iran ay xoojin doonto diyaar-garowgeeda iyo awooddeeda ka-hortagga, halkii iyadoo aan diyaar ahayn lagu qaban lahaa ama ay si aan waxqabad lahayn u daawan lahayd, sida ay sheegtay Press TV.
Intii lagu jiray wadahadalkii uu la yeeshay Mr Trump, dhaxal-sugaha Sacuudiga ayaa carrabka ku adkeeyay “baahida loo qabo in mudnaanta la siiyo wadahadalka si loo dejiyo xiisadaha” Bariga Dhexe, sida ay sheegtay wakaaladda wararka dowladda Sacuudi Carabiya.
Sarkaal ka tirsan Aqalka Cad ayaa Reuters u xaqiijiyay in wadahadalku dhacay, balse faahfaahin dheeraad ah ma uusan bixin.
Khatarta weerarrada Iran ayaa inta badan maraakiibta ka hor istaagtay inay maraan Marinka Hormuz
Qiimaha saliidda oo sare u kacay bishii hore
Isagoo Jimcihii ka hadlayay shir golaha wasiirrada, Mr Trump ayaa sheegay inuu rumaysan yahay in wada-xaajoodayaasha Mareykanka — oo ay ku jiraan wiilka uu soddogga u yahay Jared Kushner, ergayga gaarka ah Steve Witkoff iyo Xoghayaha Arrimaha Dibadda Marco Rubio — ay awoodaan inay heshiis la gaaraan Iran.
Markii xabbad-joojintii Abriil ay burburtay bishii hore, qiimaha mustaqbalka ee saliidda ceyriin ee Brent ee halbeegga ah LCOc1 ayaa kor u kacay 24%. Falanqeeyayaal ay Reuters ra’yi ka ururisay ayaa filaya in qiimuhu sannadkan sii kordho.
Mr Trump wuxuu ku adkaystay in ka hortagga Iran inay hesho hub nukliyeer ah uu mudan yahay in muddada gaaban la aqbalo kharash shidaal oo sarreeya. Hase yeeshee, saameynta dhaqaale ayaa kordhisay cadaadiska siyaasadeed ee saaran maamulkiisa si uu u helo waddo lagu soo afjaro colaadda.
Walaaca qaybta tamarta ayaa sidoo kale kordhay kaddib markii xulafada Xuutiyiinta Iran ee Yemen ay maalmihii u dambeeyay bilaabeen inay u hanjabaan marinka Bab el-Mandeb. Marinku wuxuu ku yaal cirifka kale ee Badda Cas marka laga eego Kanaalka Suez, wuxuuna yahay waddo kale oo loo maro dhoofinta saliidda ceyriin ee Sacuudiga.
Hay’adda Hawlgallada Ganacsiga Badaha ee Boqortooyada Midowday ayaa sheegtay inay heshay warbixinno ku saabsan laba dhacdo oo badeed oo ka dhacay meel ka baxsan xeebaha Cumaan.
Mid ka mid ah dhacdooyinka, madfac aan la aqoonsan ayaa ku dhacay markab shidaal, wuxuuna waxyeelleeyay qolkii matoorka. Dhacdada labaad, naakhuudaha markab shidaal ayaa sheegay inuu arkay biyo si weyn kor ugu firdhay oo uu xigay qarax ka dhacay meel u dhow markabka, inkastoo aan waxyeello la diiwaangelin.
Wararkii ugu dambeeyay ee Bariga Dhexe
